رویکرد پدیدارشناختی در شعر سهراب سپهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2013.1026

چکیده

اشعار سهراب سپهری از رازناکترین و پیچیده­ترین آثار ادبیات نوین فارسی است. این پژوهش نشان می­دهد که سپهری در چند دفتر آخر عمیقاً تحت تأثیر دیدگاه­های پدیدارشناختی قرار داشته شخصیت فکری، محتوا، زبان و سبک شعر او نیز دچار دگرگونی فراگیر شده بود. بسیاری از   توصیه­های نظری او همخوان با آموزه­ها و آرای پدیدارشناسان بویژه ادموند هوسرل(1859- 1938) است. حضور قاطع «من» متفکر شاعر در تعریف پدیده­ها و ارائه ی گزاره­ها، ابراز تردید در      آموزه­های عرفی، سنتی و علمی، به تعلیق درآوردن پیش­فرض ها و رجوع به عین اشیاء، تأکید بر فهم وادراک پدیده­ها، بازتعریف پدیده­های مادی و انتزاعی، عادت­گریزی، داشتن نگاه چند بعدی و توصیه به کشف و بعد پنهان پدیده­ها،تعلیق دلالت واژگان، ارائه ی صورتگرایی متفاوت و تحولات بنیادگرایانه در محور همنشینی و جانشینی زبان و نیز ماهیت متفاوت «تنهایی» در پنج دفتر اخیر شعر سهراب سپهری از نشانه­های رویکرد پدیدارشناختی اوست. پژوهش نشان می­دهد وجود پربسامد و گاه هنجارشکنانه­ی کلماتی مانند سفر، عبور، معنی، یعنی، آگاهی، تجربه، فهم، ادراک، بُعد، جهت، سمت، ضلع، پشت و مواردی از این دست در اشعار اخیر سپهری در شبکه ی نشانه­شناختی پدیدارشناسی قرار می­گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Phenomenological Approach in Sohrab Sepehri’s Poem

چکیده [English]

Sohrab Sepehri’s poems are of the most enigmatic literary works in the modern Persian poetry. The present research indicates that Sepehri was seriously under the influence of phenomenological views in his last works which pervasively transformed his characteristics of thought and his poetry content, language and style. There are many similarities between his ideas and thoughts with those of many Phenomenologists, especially Edmund Husserl’s. The great presence of the poet’s thoughtful “I” (Ego) in defining the phenomena and propositions, expressing doubt in traditional and scientific teachings, Suspending presuppositions and referring to the origin of objects, emphasizing on perception and comprehension of the phenomena, redefining concrete and abstract phenomena, breaking the habits, having a multi dimensional view, and recommending to discover latent dimensions of the phenomena, suspending the indication of words, presenting a different formalism and fundamentalist changes in syntagmatic and paradigmatic axis of the language as well as contemplating the different nature of “solitude” in his last five works are of the signs of Sepehri’s phenomenological approach. In fact, expressions such as meaning, intuition, experience, journey, passing, awareness, perception, comprehension, direction, dimension, etc. in a great collocation in Sepehri’s poems lie in the network of semiotics of phenomenology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sohrab Sepehri
  • Phenomenological Criticism
  • Ego
  • phenomenological formalism
  • Phenomenology

1- احمدی، بابک، هایدگر و پرسش بنیادین، تهران: نشر مرکز،1390.

2- امید، مسعود، تأملاتی در مسأله ارزش ادراک حسی، فصلنامه ی علامه ویژه شناخت، شماره ی 3و4، صص: 47- 27، 1383.

3- بابک معین، مرتضی، بررسی اندیشه­های بنیادین پدیدارشناسیبا مضامینی چند در شعر سهراب سپهری، مجله مطالعات تطبیقی هنر، ش 1، 1390، صص: 28- 17.

4- بریگس، دُروتی کورگیل، شناخت خویشتن خویش، ترجمه مهین دخت جنتی عطایی، تهران: کهکشان، 1373.

5- بل، دیوید، اندیشه­های هوسرل، ترجمه فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز، 1389.

6- جمادی، سیاوش، زمینه و زمانه ی پدیدارشناسی، تهران: ققنوس، 1389.

7- چامسکی، نوآم، زبانشناسی دکارتی فصلی از تاریخ تفکر عقلگرا، ترجمه ی احمد طاهریان، تهران: هرمس، 1382.

8- دکارت، رنه، قواعد هدایت ذهن، ترجمه منوچهر صانعی، تهران: دانشگاه تهران، 1372.

9- ریخته­گران، محمدرضا، پدیدارشناسیچیست؟ مجله فلسفه، ش 2و3، صص: 200- 193، 1380.

10- رشیدیان، عبدالکریم، هوسرل در متن آثارش، تهران: نشر نی، 1391.

11- سارتر، ژان پل،ادبیات چیست؟، ترجمه ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی، تهران: زمان، 1370.

12- ساکالوفسکی، رابرت، درآمدیبرپدیدارشناسی، ترجمه محمدرضا قربانی، تهران: گام نو، 1384.

13- سام خانیانی، علی اکبر، مطالعه تطبیقی فلسفه تعلیم و تربیت در رویکردهای پدیدارشناختی سهراب سپهری و اریک فروم، پژوهش های ادبیات تطبیقی، سال اول، شماره اول، صص: 113- 91، 1391.

14- سپهری، سهراب، هشت کتاب، تهران: طهوری، 1368.

15- شوتز، آلفرد، چند مفهوم اصلی پدیدارشناسی، ترجمه ی یوسف اباذری، نشریه فرهنگ(ویژه فلسفه)، ش 11، پاییز، صص: 32- 11، 1371.

16- فروم، اریک، گریز از آزادی، ترجمه داوود حسینی، تهران: گلشایی، 1369.

17- کانت، ایمانوئل، سنجشخرد ناب، ترجمه میرشمس­الدین ادیب سلطانی، تهران: امیرکبیر، 1362.

18- کارمن، تیلور، مرلو- پونتی، ترجمه مسعود علیا، تهران. ققنوس، 1390.

19- مولوی، جلال­الدین محمد، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد. ا. نیکلسون، به اهتمام نصرا... پورجوادی، تهران: امیرکبیر، 1363.

20- نوالی، محمود، پدیدارشناسی به عنوان شناخت مجدد از شناخت، مجله علامه، دوره ی اول، شماره ی 1، پاییز، صص: 237- 221، 1380.

21- نوری علاء، اسماعیل، حجم سبز، باغ تنهایی، سیاهپوش حمید، تهران: سهیل، 1375.

22- واردی، زرین، باغ عرفان سهراب، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، دوره جدید، شماره 18، پیاپی 15، صص: 262-239.

23- ورنو، روژه و وال، ژان و دیگران، نگاهی به پدیدارشناسی و فلسفه های هست بودن، ترجمه یحیی مهدوی، تهران: خوارزمی.

24- هوسرل، ادموند. تأملات دکارتی مقدمه ای بر پدیده شناسی. ترجمه عبدالکریم رشیدیان. تهران: نشر نی. 1381

 

Sources:

1-Ahmadi,Babak,Heidegger and fundamental question.Tehran: Markaz press,2011.

2-Omid,Masood,Thinkings[[[on[[[the[[Valueof[[[[[Sensory[[[[Perception. Allameh Journal. No. 3&4. pp.27-42  . 2009.

3-Babak Moin, Morteza,Reviews of fundamental ideas of phenomenology a few themes in the poetry of Sohrab Sepehri. Honar Comparitive Study journals. No.1. pp.17-28, 2011.

4-Birgis, Dorothy Corgel. Understanding Own Self. Trans.m. jannati Ataei. Tehran: Kahkashan. 1994.

5-Bell, David.,Husserl’s Ideas. Trans. F.Fatemi. Markaz. 2010.

6-Jamadi, Siyavosh,Times and Field of Phenomenology. Tehran: Ghoghnoos. 2010.

7-Chomsky, Noam.,Descartes Linguistics: A Chapter in the History of Rationalist Thought. Trans. A. Taherian. Tehran: Hermes. 2003.

8-Descartes, Rene,The Rules Guiding the Mind. Trans. M.Sane’i. TehranUniversity Press.1993.

9-Rikhtegaran, Mohamad Reza. What is Phenomenology?. Falsafeh Journals, No. 2&3.pp. 193-200. 2001.

10-Rashidiyan,Abdolkarim,Husserlin His Works.Tehran: Ney. 2012.

11-Sartre, Jean Paul. What is Literature?.Trans. A.Najafi, M. Rahimi. Tehran: Ketab Zaman.1991.

12-Sacolovski, Robert. Introduction to phenomenology Trans. M.Ghorbani. Tehran: Gam Now. 2005.

13-SamKhaniani, Ali Akbar. Comparative Study of Philosophy of Education in Phenomenological Approaches Of Sohrab Sepehri and Erich Fromm. Comparative Researches, Vol 1, No. 1 ,pp. 91- 113. TarbiatModarresUniversity Press. 2012.

14-Sepehri, Sohrab. Hasht Ketab, Eight Books= Sepehri’s poems. Tehran: Tahoori.1989.

15-Schutz, Alfred. Some Basic Concepts of Phenomenology. Trans. Yoosof Abazari. Farhang Journal(sp. Philosophy), No. 11, pp. 11-32. 1992.

16-Fromm, Erich.Escape from Freedom, trans. D.Hosseini. Tehran: Golshaei. 1990.

17-Kant, Immanuel,[[Critique of Pure Reason. Trans. Sh.Adib Soltani. 1983.

18-Tailors, Karman. Merleau-Ponty. Trans. M.Alya. Tehran: Ghoghnoos. 2011.

19-Molavi, Jalal Al-Din Mohamad. Masnavi Manavi. Edited by R.Nikolson .Tehran: Amirkabir. 1984.

20-Navali, Mahmood. ,Phenomenology as a Means of Re-recognition of cognition. Allameh Journal, No.1, pp. 221-237. 2001.

21-NooriiiiAla, Esmail,Green Space, Lonely Garden. Edt.H.Siahpoosh. Tehran: Sohail. 1996.

22-Varedi, Zarin. Mystical Garden of Sohrab. Journal Of Faculty of Literature &Humanities, No.18, pp.239-262 , Kerman: Bahonar  KermanUniversity press. 2005.

23-Verno, Roget, Val, Jane, et.al,Investigation on Phenomenology and Philosophies of Existence. Trans. Y.Mahdavi. Tehran: kharazmi. 1993.

24-Husserl, Edmund,Descartes Meditations:Introduction to Phenomenology. Trans. A.Rashidian. Tehran: Nashr Ney. 2002.