بررسی مقایسه ای تغزّل شریف رضی و غزل سعدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2013.1027

چکیده

از رهگذر ادبیات مقایسه ای، در این پژوهش، تلاش نموده­ایم تصاویر و مضامین به کار رفته در غزلیات شریف رضی و سعدی را با هم مقایسه کنیم و تطبیق دهیم. علی­رغم اینکه تفاوت­های زیادی در سبک غزل سرایی و نوع نگرش آنها نسبت به مسأله عشق، وجود دارد؛ عناصر و مضامین مشترک فراوانی در غزلیات این دو شاعر دیده می­شود که اگر این مسأله­ی را نه از باب تقلید سعدی که از باب توارد بدانیم؛ باز هم دلایلی چون آشنایی سعدی با زبان عربی و تأثیرپذیری وی از ادیبان نامدار عرب از یک سو و شهرت شریف رضی به عنوان برجسته­ترین غزل سرای ادب عربی از دیگر سو، احتمال متأثّر شدن سعدی از شریف رضی را فزونی می­بخشد. از دیگر نتایج پژوهش مذکور این است که غزل شریف، خشن و یادآور سبک جاهلی است. در مقابل، شعر سعدی به خاطر محیط جذّاب شیراز، زیبا و دلنشین است و در غزل وی علاوه بر تشبیهات زیبا، آرایه­هایی چون تناسب، تضاد، جناس، ایهام و... از بسامد بالاتری برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative Investigation of Sharif Razi’s Ghazals and Sa’di’s Ghazals

چکیده [English]

From the view point of comparative literature, in this study we made an attempt to compare the images and themes used in the ghazals (lyric poems) of Sharif Razi and Sa’di and to draw an analogy between them. Although there exist lots of differences in their style of lyricism and their attitudes towards love, many  common elements and themes  are seen in the ghazals of these two poets; if we consider this issue, not from the aspect of  imitation of Sa’di but from the aspect of coincidence, again some reasons, like Sa’di’s familiarity with the Arabic language and his being impressed by eminent Arab scholars on the one hand, and Sharif Razi’s fame as an outstanding  Arab sonneteer on the other hand, increase the possible influence of Sharif Razi on Sa’di. Other results of this research suggest that Sharif’s ghazal is harsh and a reminder of the Ignorance (Jaheli) Period style. In contrast, Sa’di’s poems are beautiful and pleasant due to the attractive environment of Shiraz, and in his Ghazals, in addition to beautiful metaphors, figures of speech such as contrast, analogy, pun and amphibology are of more frequency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sharif Razi
  • Sa’di
  • ghazal(lyric poem)
  • Hejaziat
  • comparative literature

1- ایران زاده، نعمت اله، تحلیل کاربرد هنری فعل در غزل­های سعدی، نشریه پژوهشهای ادبی، شماره 1، صص: 62-37، 1382.

2- بی­نام، تاریخ سیستان، به کوشش ملک الشعراى بهار، تهران، 1314ش.

3- ثعالبی، ابومنصور، یتیمه الدهر فی محاسن أهل العصر، بیروت: دار العلم، بی­تا.

4- جاسم، عزیز، الإغتراب فی حیاه والشعر الشریف الرضی، بیروت: دار الأندلس، 1985م.

5- حلاوی، محمود مصطفی، دیوان الشریف الرضی، الطبعه الأولی، بیروت: شرکه دار أرقم بن أبی الأرقم للطباعه والنشر، 1999م.

6- خدیش، پگاه، بررسی عناصر موسیقیایی در غزل سعدی، پژوهشنامه فرهنگ و ادب، شماره 3،صص 267 – 253، 1386.

7- خطیب رهبر، خلیل، غزلیات سعدی، چاپ ششم، تهران: انتشارات مهتاب، 1382.

8- ذوالقدر، میمنت، واژه­ نامه هنر شاعری ، چاپ دوم، تهران: نشر کتاب مهناز، 1376.

9-رستگار فسایی، منصور، فردوسیو سعدی، مجله کیهان فرهنگی، شماره10،38-41، 1363.

10- زیدان، جرجی، تاریخ آداب اللغه العربیه، بیروت: دار مکتبه الحیاه، 1798م.

11- سبزیان­پور، وحید، بازتاب حکمت ایرانی در آثار سعدی، مجله بوستان ادب، دانشگاه شیراز، سال سوم، شماره3، پیاپی9،صص 76 – 49، 1390.

12- شفیعی کدکنی، محمدرضا، صور خیال در شعر فارسی، چاپ ششم، تهران: آگاه، 1375.

13- شمیسا، سیروس، سیر غزل در شعر فارسی، چاپ هفتم، تهران: فردوسی، 1386.

14- شیبانی، محمد بن عبدالواحد، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.

15- طالبیان، یحیی، تشبیهات هنری در غزل سعدی، نشریه ادب و زبان ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی کرمان، شماره 17، صص: 52-27، 1384.

16- فاخوری، حنا، تاریخ الأدب العربی، چاپ دوم، تهران: توس، 1380.

17- فرشیدورد، خسرو، درباره ادبیات و نقد ادبی، چ سوم، تهران: امیرکبیر، 1378.

18- فروغی، محمد علی، کلیات سعدی، چاپ سوم، تهران: انتشارات ققنوس، 1368.

19- فقیه مرزبان، نسرین، شورعطف، نشریه علوم انسانی الزهرا، شماره 17، 168-145، 1382.

20- مؤید شیرازی، جعفر،شناختی تازه از سعدی، شیراز: نشر لوکس (نوید)، 1362.

21- ناتل خانلرى، پرویز، تاریخ زبان فارسى، چاپ ششم، تهران: فردوس، 1370.

22- نور الدین، جعفر حسین، الأعلام من الأدباء و الشعراء، بیروت: دارالعلم، 1990م.

23- هنینگ، و. ب، چندوام واژه سعدی در شاهنامه فردوسی، با ترجمه مریم زر شناس، مجله فرهنگ، شماره 7، 294 – 269، 1369.

24- یاقوت الحموی، أبوعبدالله شهاب الدین، معجمالأدباء، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1411ق.

25- یوسفی، غلامحسین، کاغذِ زر،چاپ اول، تهران: انتشارات یزدان، 1364.

Sources:                                                                                                      

1-Unkhown author, Sistan history,edited by bahar, Tehran, 1945.

2-Saalebi,abumansoor,yatimatoddahr[[[fi[[[[[[[mahasene[[[[[[[ahlo[[[[[[asre,bairut:                daroelm.

4-Jasem ,aziz, Al eghterab fi hayat vaجshearal Sharif alrazi, Beirut: darolandolos, 1985.

5-Halavi, mahmood mostsfa, Divan alsharif alrazi, first edition, bairut: sherkat argham ebne abe l argham lettebaate vannashr, 1999.

6-Khadish, pegah, Musical elements in saedi`s poem, Literature & culture research, no 3و حculture research, no 3.. , pp 253- 267,2007.

7-Khatibrahbar, Khalil, Saedi`s poems, sixth edition, Tehran mahtab publication 2003.

8-Zolghadr,meymanat,Poem`s[[[[[[[art[[[[words,second[[[[[edition,[[[Tehran: mahnaz book publication ,1997.

9-Rastegarfasayi, mansoor, Ferdosi&saedi, cultural keyhan magazine, no 10, p.p 38-41.1983.

10-ZeydanJorji ,Tarikh adabol loghat alarabiat ,bairut,  darol maktabatolhayat , publication ,1798.

11-Sabzianpoor, vahid& mohammadreza soori, A comparison between matenabbi`s& hafez`s common poem images ,scientitic – research letter of kavosh name, year ninth, no 17, p.p 93-139, 2008.  

12-            , Anushervan and bozorgmehr`s advices in golestan, literature and human sciences magazine, no 64, p.p 91-124, 2009.

13-Shafieikadkani, mohammadreza, Fiction images in persian poem, sixth edition, Tehran, agah publication, 1996.

14-Shamisa, sirus, Det rip in persian poem, seventh edition, Tehran, ferdosi, publication, 2010.

15-Sheibani, mohammadebnabdolvahed, Alkamel fi alttarikh, Bairut, darolkotobalelmiat, 1995.

16-Fahkuri, hanna, Tarikholadabolarabi, second edition, tehran, toospublicatio, 2001.

17-Farshidvard, hkosrow, In literature and criticisim, third edition, Tehran, amirkabir publication, 1999.

18-Forughi, mohammadali, Kolliatsaedi, third edition, Tehran, ghoghnoos publication, 1989.

19-Moayyiedshirazi, Jaefar,a new khowledg of saedi, shiraz, loox publication, 1982.

20-Natelkhanlari, parviz, Persian language history, sixth edition, Tehran, ferdosi publication, 1982.

21-Nooroldin. Jaefarhossien, Alaelammenalodaba va al shshoara, bairut, darolelm, 1990.

22-Haning, W, B, Some Word loans of saedi in ferdosi`s shah name, translated by maryamzarshenas, culture magazin , no 1, pp 269- 294, 1990.

23-Yaghoot al hamavi, abuabdollah shahabaldin, Mojamol odaba, bairut: darolkotobalelmiat publication, 1991.

24-Yoosefi, gholamhossien, Golden paper ( note in literature and history) first edition, Tehran, yazdan publication, 1984.

25-Iran zade, neamatollah, Analyzing artistic verb application in saedi`sodea,serial of literature research,no 1, pp37- 62.2003.

26-Talebian, yahya, Artistic metaphors in saedi`s odes, serial of literature and language, college of literature and human sciences of kerman, no 17, pp 27- 52, 2005.

27-Faghihmarzban, nasrin, Reference rapture at surveying <and > signs, reference in 100 saedi`s odes, serial of human science azzahra)pp269- 294, 2003.