پیوند موسیقی و رثا در شعر خنساء

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2013.1033

چکیده

خنساء از بزرگ­ترین زنان شاعر ادب عربی است و در زمینه­ی رثا چنان مشهور است که کم­تر شاعر تازی  به پای او می­رسد. مرثیه­های او در سوگ دو برادرش صخر و معاویه حاکی از احساسات زنانه و عاطفه­ی سرشار او است. خنساء با انتخاب مجموعه­ای از گوش­نوازترین قوافی و مناسب­ترین اوزان و به­کارگیری صنایع لفظی و معنوی­ای مثل جناس، طباق، سجع، ترصیع، تسمیط و سایر افزاینده­های موسیقایی و ایجاد پیوند بین مضمون و موسیقی مرثیه­های خود توانسته احساسات زنانه و حزن و اندوه درونی خود را به بهترین وجه به خواننده القا کند. پژوهش حاضر بر آن است که با روش کتابخانه­ای و استفاده از شیوه­ی تحلیل ساختار و محتوا، موسیقی اشعار خنساء و پیوند آن با مضمون رثا را که وجه غالب اشعار اوست، مورد بررسی و واکاوی قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Music in Khansa’s Poetry and Its Connection with Elegy

چکیده [English]

One of the beauties of a poem is music, and when bearing a connection with the subject, it influences conveying the meaning of the poem to the listener. Khansa is of the greatest poets of the Jaheli Period (before Islam), famous in elegy. She has many poems in elegy versified for the death of her brothers, Sakhr and Moaviyye. She chooses the most euphonious measures and most appropriate rhymes to express the sorrow and uses beautiful figures of speech(form and  sense), such as “Jenas”, “Tabaaq”, “Saj’ ”, “Tarsi’ ”, “Tasmit”, and other musical elements to convey her emotions and inner sorrow to affect the reader and listener. The present study attempts to investigate the music of Khansa’s poems and its connection with the theme of elegy which is the frequent feature of her poetry by means of the Library Method as well as content and structure analysis. Relevant data are taken from Khansa’s poems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • music
  • Khansa
  • poetry
  • elegy

1-أخذاری، البکای، قصیده قذی بعینک، پایان نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه الجزایر، 2004م.

2- أنیس، ابراهیم، موسیقی الشعر، الطبعه الثانیه، القاهره: مکتبه الأنجلو المصریه، 1952م.

3- تبریزی، خطیب، الکافی فی العروض والقوافی، تحقیق الحسانی حسن عبد الله، القاهره: مکتبه الخانجی، 1994م.

4- ثابت زاده، منصوره، بحور و اوزان شعر فارسی، تهران: انتشارات زوّار، 1388.

5- جمالی، شهروز، تکرار، ماهنامه­ی کیهان­فرهنگی، شماره 216، مهر، 1383.

6- الجندی، علی، فن­الجناس، القاهره: دار الفکر العربی، 1954م.

7- الحسّانی، احمد، الإیقاع و علاقته بالدلاله فی الشعر الجاهلی، پایان نامه­ی دکتری، دانشگاه الجزایر، 2005م.

8- خاقانی، محمد، جلوه­های بلاغت در نهج­البلاغه، تهران: بنیاد نهج­البلاغه، 1376.

9- خانلری، پرویز ، وزن شعر فارسی، چاپ ششم، تهران: توس، 1373.

10- خلوصی، صفاء، فن التقطیع الشعری و القافیه، المجلد الثانی، بغداد: مطبعه الزعیم، 1963م.

11- خفاجی، ابن سنان، سرالفصاحه، القاهره: نشر محمد علی صبح و أولاده، 1969م.

12- خنساء، أم تُماضر، أنیس الجلساء فی شرح دیوان الخنساء، شرح و تحقیق الأب لویس شیخو، بیروت: مکتبه الکاتولیکیه، 1896م.

13- دستغیب، عبدالعلی، سایه روشن شعر نو فارسی، چاپ اول، تهران: فرهنگ، 1348.

14- ذوالفقاری، محسن، تحلیل انتقادی بر موسیقی شعر خاقانی شروانی، مجله­ی علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره­ی هفدهم، شماره­ی دوم، بهار، صص: 118- 109، 1381.

15- شفیعی­کدکنی، محمدرضا، موسیقی شعر، تهران: انتشارات آگاه، 1370.

16- عبد الرؤوف، محمد عونی، القافیه و الأصوات اللغویه، القاهره: مکتبه الخانجی، 1977م.

17- طیب، عبدالله، المرشد إلی فهم أشعارالعرب و صناعتها، الطبعه الثالثه، بیروت: دارالکتب العلمی، 1409ق.

18- عسکری، ابوهلال، کتاب الصناعتین، بیروت: دارالکتب العلمبه، 1989م.

19- عظیمی، محمد جواد، موسیقی شعر حافظ، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1388.

20- غُرَیب، رز، نقد بر مبنای زیبایی شناسی و تاثیر آن در نقد عربی، ترجمه­ی نجمه رجایی، چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی، 1378.

21- فاخوری، حنا، تاریخ الأدب العربی الأدب القدیم، بیروت: دارالجیل، 2005م.

22-  فرّوخ، عمر، تاریخ الادب العربی، بیروت: المکتبه العصریه، 1997م.

23- فشارکی، محمد، نقد بدیع، چاپ دوم، تهران: سمت، 1385.

24- فیاض منش، پرند، نگاهی دیگر به موسیقی شعر و پیوند آن با موضوع، تخیل و احساسات شاعرانه، فصلنامه­ی پژوهش زبان وادبیات فارسی، شماره4، بهار و تابستان، صص: 184- 163، 1384.

25- قدّامه بن­جعفر، ابوالفرج، نقد الشعر، تحقیق کامل مصطفی، بغداد: مکتبه المثنی، 1963م.

26- مراغی،،عبد القادر، مقاصدالألحان، به اهتمام تقی بینش، چ دوم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356.

27- ملاح، حسین علی، پیوند موسیقی و شعر، تهران: انتشارات فضا، 1367.   

28- نجیب­عطوی، علی، شاعره الرثاء فی العصر الجاهلی، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1993م.        

29- وحیدیان­کامیار، تقی، بدیع از دیدگاه زیبایی­شناسی، تهران: انتشارات سمت، 1385.

30- وصال حمزه، عفت، شعر النساء فی زمن الرسول، بیروت: دار ابن حزم، 2001م.

31- هاشمی، احمد، جواهر البلاغه، قم: نشر حبیب، 1378.

 

Sources:

1-Akhzari, albokay. the ode of ghaza beeynak ،MD thesis in Algeria university, 2004.

2-Anis , ebrahim. mousighi alsher second edition, cario al angelol mesriah press, 1952.

3-Tabrizi, khatib. alkafi fel arouz valghavafi.research by alhesani Hassan abdollah, cario, alkhanji press, 1994.

4-Sabet zadeh, mansoureh . pershian poems rhythm, Tehran, zavar press, 2009.

5-Jamali, shahrooz. repetition, keyhan farhangi 216N.Mehr, 2004.

6-Jondi,ali ,fanoljenas, cario darolfekrel arabi, 1954.

7-Hesani, ahmad. Aleigha va Alaghatoho fel shereh jaheli .PH.D thesis. Algeria university, 2005.

8-Khaghani Mohammad, expressive aspects of nahjolbalagheh .tehran nahjolbalaghe center, 1997.

9-Khanlary parviz.  pershian poem rhythm, 6th edition, Tehran ,toos, 1994.

10-KHolosi safa. fano taghtio shere va alghafia, second vol, Baghdad, zaim press, 1963.

11-KHafaji, Ebne sanan .serolfasaheh, cairo mohammad ali sobh and his son, 1969.

12-KHansa,om tomarez .anisol jolasa fi sharhe divanel khansa, research by alab Louis sheikho, Beirut, 1896.

13- Dastgheib abdolali.  aspects of Persian poem,first edition Tehran: farhang, 1970.

14-Zolfaghari, mohsen . critical analisis to khaghani poems rhythm, magazine social scinese shiraz university. 17th, 2 nam spring pages 109-118, 2002.

15-SHafiee kadkani mohammad reza. poem rhythm,Tehran agah press, 1991.

16-Abdoraouf, mohammad aoni. alghafiah val asvatol loghavyya: cairo, alkhanji press, 1977.

17-Tayeb abdollah. almorshed ela fahme ashare alarab va sanaatoho.second edition Beirut scientic books center, 1988.

18-Asghari abohalal. ketabo sanaatain, Beirut: scientific center, 1989.

19-Azimi, mohammad javad. hafez poem rhythm, Tehran: university press center, 2009.

20-Ghorayb  roz . naghd bar mabnaye zibaee shenasi va taasire an dar naghde arabi, translated by najmeh rajaei, frist edition, mashhad feredousi university press, 1999.

21-Fakhouri hana. tarikhol adabel arabi, Beirut: darol jil press, 2005.

22-Farrogh, Omar, . tarikhol adabel arabi, Beirut: almaktabato alasryyah, 1997.

23-Fesharaki, mohammad .naghde badii,second edition Tehran: samt, 2006.

24-Fayaz manesh,parand. another look to poem rhythm and relation ship between rhythm and imagination, pershian literature,4, summer and spring pages 163-184, 2005.

25-GHodameh ebne jafar, abolfaraj. naghdo sher,research by kamel mostafa Baghdad:almosana center, 1963.

26-Maraghi, abdolghader ,maghasedol alhan,taghi binesh .secind, edition Tehran book translation center, 1978.

27-Mallah, hossein ali. relationship between poem and rhythm,Tehran: faza press, 1989.

28-Najib, Atvi,ali. shaeratol rasa fel shere jaheli, Beirut: scientific books center, 1993.

29-Vahidian kamyar, taghi. expressive speech of aesthetics, Tehran:samt press, 2006.

30-Vesal hamzeh,effat. shero nesa fel zamanel rasoul, beyrut: ebnohazm center, 2001.

31-Hashemi.ahmad. javaherolbalaghah, ghom:habib press, 1999.