سیر تطور دَهنامه و سی نامه سرایی در شعر فارسی با تکیه بر تحلیل ساختاری و محتوایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2014.1362

چکیده

دهنامه ها و سی نامه‌ها یک نوع ادبی و زیر مجموعه ای از منظومه های داستانی عاشقانه است که شاعر در آن، طیّ ده یا سی نامه عاشقانه با ساختاری ویژه، گفتگویی میان عاشق و معشوق را به رشته ی شعر می‌کشد. می‌توان شروع تقریبی دهنامه و سی نامه سرایی را از قرن پنج و دوره اصلی رواج آن را قرن هشت دانست. از آنجا که تاکنون پژوهش جامعی در این باره صورت نگرفته، در این مقاله به تحلیل محتوا و ساختار این گونه ی ادبی پرداخته شده و 30 دهنامه و سی نامه به ترتیب تاریخی معرفی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evolution Coursein Composing Dahnameh and Sinameh in the Persian Poetry

چکیده [English]

Dahnameh and Sinameh are a literary type and a subset of romantic fiction poems wherethe poet composes ten or thirty romantic letters with a special structure in a dialogue between the lover and the beloved.
The approximate starting date of Dahnameh and Sinameh can be traced back to the 5th century AH, but it mainly spread during the 8th century AH. Since no comprehensive work has already been done in this field, we have attempted, in the present paper,to introduce this literary type along with ananalysis of its content and structure. Then,about 30 Dahnameh and Sinameh,based on chronological order, are introduced.

کلیدواژه‌ها [English]

  • poetry
  • romantic letters
  • Dahnameh
  • Sinameh
  • Structure
  • content

1- آذر بیگدلی، لطفعلی بیک، آتشکده ی آذر، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر، 1378.

2- آسانا، جاماسب، متونپهلوی، گزارش سعید عریان، تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1371.

3- آقا بزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، تهران: چاپخانه دولتی ایران، 1337.

4- اته، هرمان، تاریخ ادبیاتفارسی، ترجمه رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1351 .

5- اختیار، محبومحبوب، تصحیح احمدرضا یلمه ها، اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی دهاقان، 1390.

6- انوار، عبدالله، فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1343.

7- انوشه، حسن، دانشنامه ی ادب فارسی، تهران: ناشر دانشنامه، 1375.

8- اوحدی، رکن الدین، دیوان، تصحیح حمید سعادت، تهران: کاوه، 1340.

9- باقری، مهری، دهنامهنویسیدرادبیاتفارسی،دهنامه شاهشجاع، نامه انجمن، 3/1، 88-78، 1380.

10- ــــــــــ ، روح العاشقین، نشریة دانشکده ادبیات تبریز، 29،صص 536-487، 1356.

11- برهان آزاد، ابراهیم، محبت نامه‌ها یا دهنامه ها،ارمغان، 45،148صص-141، 1355.

12- تفضلی، احمد، تاریخ ادبیات ایرانپیشاز اسلام، به کوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1378.

13- حائری، عبدالحسین، فهرست کتابخانة مجلس شورای اسلامی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1374 .

14- حسینی هروی، مثنوی‌های عرفانی امیرحسینی هروی، تصحیح محمد ترابی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1371 .

15- خان محمدی، علی اکبر، دهنامه سرایی یک نوع ادبی ناشناخته در زبان فارسی، گلچرخ، ش 21،صص 20-17، اردیبهشت و خرداد، 1378 .

16- خزانه دارلو، محمد علی، منظومه های فارسی، تهران: روزنه، 1375.  

17- دانش پژوه، محمدتقی،  فهرستکتابخانةمرکزیدانشگاهتهران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1340

18- ـــــــــــــ و اسماعیل حاکمی، نسخه های خطی، نشریة کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران، تهران: موسسه ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، بی تا. 

19- دولتشاه سمرقندی، تذکره الشعرا، به همت محمد رمضانی، چاپ دوم، تهران: کلاله ی خاور، 1366.

20- رامی، شرف الدین،  انیسالعشاقو چند اثر دیگر، به اهتمام محسن کیانی، تهران: روزنه، 1376.

21- رستگار فسایی، منصور، انواع شعر فارسی، شیراز: نوید، 1372 .

22- شاه اسماعیل صفوی، کلیات دیوان، تصحیح رسول اسماعیل زاده، تهران: هدی، 1380.

23- شریفی، محمد، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ نشر نو و انتشارات معین، 1387.

24- شعار، جعفر، محبت نامه خوارزمی، یغما، ش 4، 17:صص 180-177، تیر 1343.

25- شمیسا، سیروس، سیر غزل در شعر فارسی، چاپ چهارم، تهران، 1373.

26- صافی،جججامینججالدین، بهراموگلاندام، تصحیح حسن ذوالفقاری و پرویز ارسطو، تهران: چشمه، 1386 .

27- صفا، ذبیح الله، تاریخادبیاتدرایران، تهران: موسسه ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1352

28- عباسیه کهن، محمد، دهنامه سرایی در ادب پارسی و نگاهی به غزل- مثنوی، شعر، سال 1، ش 1،صص 78-74، 1372 .

29- عبید زاکانی، کلیات، تصحیح و تحقیق پرویز اتابکی، چاپ چهارم، تهران: زوار، 1384 .

30- عراقی، فخرالدین، مجموعه ی آثار، تصحیح نسرین محتشم، تهران: زوار، 1372 .

31- عماد فقیه کرمانی، پنجگنج، به اهتمام رکن الدین همایون فرخ، تهران: دانشگاه ملی ایران، 1356 .

32- عیوضی، رشید، دهنامه گویی در ادب پارسی و دهنامه حریری، نشریة دانشکده ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، ش 27، 560 صص-525، 1355 .

33- عیوقی، ورقه و گلشاه، تصحیح ذبیح الله صفا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1343 .

34- فخرالزمانی، عبدالنبی، تذکره ی میخانه، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال، 1340.

35- گرگانی، فخرالدین، ویس و رامین، تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران: اندیشه، 1337 .

36- گلچین معانی، احمد، رکن صاین، فرهنگ خراسان، ج 1 ش 6، 18-3، شهریور، 1336.

37- ــــــــــــــــ ، فهرست کتب خطی کتابخانة آستان قدس، مشهد: ادارة کتابخانه، 1346.

38- ــــــــــــــــ، کاروان هند، مشهد: موسسة چاپ و انتشارات آستان قدس، 1369.

39- مدبری، محمود، فرهنگ کتاب‌های فارسی، تهران: ویس، 1364.

40- منزوی، احمد، فهرست مشترک نسخه های خطی فارسی پاکستان، اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1365.

41- ـــــــــــــ ، فهرست نسخه های فارسی، تهران: موسسه فرهنگی منطقه ئی، 1348.

42- مینوی، مجتبی، ویس و رامین، سخن، دوره ی 6، سال1، 1334. 

43- نحوی، اکبر، منظومه ی سعد و همایون: گوشه‌هایی از فرهنگ مردم شیراز در قرن هشتم، فرهنگ فارس، ش 16 و 17،صص 157-149، بهار و تابستان، 1381.

44- نفیسی، سعید، تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، تهران: فروغی، 1366 .

45- هدایت، رضا قلیخان، مجمع الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، تهران: امیرکبیر، 1336 .

46- همام تبریزی، دیوان، تصحیح رشید عیوضی، چاپ دوم، تهران: صدوق، 1370 .

47- سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 15/9/1388: opac.nlai.ir

Sources

1-Azar bigdeli. Atashkade Azar. Corrected by Mirhashem Mohaddes. Tehran: Amir Kabir Press, 1999.

2- Asana, Jamasb. Motune Pahlavi. Reported by Saeed Oryan. Tehran: National Library of the Islamic Republic of Iran, 1992.

3- Agha Bozorg. Azzari,e. Tehran: Chapkhane Dowlati Iran, 1958.

4-Ethe, Hermann. Tarikh-e-adbiyat-e Farsi. Translated by Rezazadeh Shafagh. Tehran: Bongah Tarjome Va Nashr Ketab, 1972.

5-Ekhtiyar. Moheb & Mahboob. Corrected by Ahmad Reza Yalameha .Isfahan Islamic Azad University Dehaghan, 2011.

6-Anvar. Abdoulah. Fehrest-e-nosakhe-khatti Ketab Khane-ye-melli Iran: Ministry of Culture and Art, 1964.

7-Anousheh. Hasan. Daneshname-ye-adab-eFarsi. Tehran: Daneshnameh Press, 1996.

8-Owhadi. divan. Corrected by Hamid Saadat. Tehran: Kaveh Press, 1961.

9-Bagheri, Mehri. Dahnameh nevisi dar adabiyat-e Farsi Dahnameh of Shah Shoja. Nameye Anjoman. 3/1.pp.87-88, 2001.

10---------------Rouh-al-asheghin. Journal of Tabriz Faculty of Literature. 29. pp. 536-487, 1977.

11-Borhan Azad ,Ebrahim. Mohabbat name ha ya Dahnameh ha .Armaghan.45.pp.148-141, 1976.

12-Tafazzolli, Ahmad. Tarikh-e-adabiyat-e-pish az Eslam. By Attempt of Jhaleh Amoozegar. Tehran: Sokhan Press, 1999.

13-Haeri, Abdolhosein. Fehrest-e- ketabkhane-ye-Majles-e-shora-ye-Eslami. Tehran: Library, Museum and Archives of Islamic Parliament, 1995.

14-Hosseini Heravi. Mastaviha-ye-erfani Amir Hoseyni Heravari. Corrected by Mohammad Torabi. Tehran: Tehran University Press,1992.

15-Khan Mohammadi,Ali Akbar. Dah name sorai yek nowe adabi nashenakhte dar zaban-e- Farsi. Golcharkh. No. 21. pp.20-17. April-June, 1999.

16-Khazane dar lou,Mohammad ali. Manzumeha-ye- Farsi. Tehran: Rouzaneh Press, 1996.

17-Danesh pajhooh,Mohammad taghi. Fehrest-e-ketabkhane-ye-markazi-ye-daneshgah-e-Tehran. Tehran: Tehran University Press,1961.

18-ـــــــــــــــ& Esmaeil Hakemi. Noskheha-ye-khatti Nashriye-katabkhane va markaz-e-asnad-e-Daneshgh-e-Tehran. Tehran: Tehran University Institute of Publishing and Printing, Undated.

19-Dolatshah Samarghandi. Tazkere Shoara. By Attempt of Mohammad Ramezani. 2st ed., Tehran: Kolale Khavar Press, 1987.

20-Rami, Sharafoddin. Anis-al-Oshagh va chand asar-e- digar. By Attempt of Mohsen Kiyani. Tehran: Rouzaneh Press, 1997.

21-Rastegar Fasaee, Mansour. Anvae shere Farsi. Shiraz: Navid Press, 1993.

22-Shah Ismail Safavi. Kolliyat-e- Divan. Corrected by Rasool Esmaeel zadeh. Tehran: Hoda Press, 2001.

23-Sharifi, Mohammad. Farhang-e- adabiyat-e- Farsi. Tehran: Farhang Nashr Now & Moeen Press, 2008.

24-Shoar,Jafar. Mohabbat name ye Kharazmi. Yaghma. No. 4. 17: pp.180-177. July, 1964.

25-Shamisa, Sirous. Seyr-e-ghazal dar sher-e Farsi. 4st ed., Tehran:1994.

26-Safi,Aminoddin. Bahram va Golandam. Corrected by Hasan Zolfaghari & Parviz Arastou. Tehran: Cheshmeh Press, 2007.

27-Safa, Zabihollah. Tarikh-e-adabiyat dar Iran. Tehran: Tehran University Institute of Publishing and Printing, 1973.

28-Abbasiye kohan,جMohammad. Dahnameh sorai dar adab-e-parsi va negahi be ghazal-masnavi. Sher. Year 1. No. 1. pp.78-74, 1993.

29-Obeid Zakani. Kolliyat. Corrected by Parviz Atabaki. 4st ed,. Tehran: Zavvar,2005.

30-Eraghi, Fakhroddin. Majmue-ye-asar. Corrected by Nasrin Mohtasham. Tehran: Zavvar, 1993.

31-Emad Faghih Kermani. Panj Ganj. By Attempt of Roknoddin Homayoon Farrokh. Tehran: National University of Iran, 1977.

32-Eyvazi, Rashid. Dahnameh go,ei dar adab parsi va dahnameh hariri. Journal of Faculty of literature and Human Sciences Tabriz University. No. 27.pp. 560-525, 1976.

33-Ayyoghi. Varagheh ​​va Golshah. Corrected by Zabihollah Safa. Tehran: Tehran University Press, 1964.

34- Fakhrozzamani, Abdolnabi. Tazkere Meykhane. By Attempt of Ahmad Golchin Maani. Tehran: Eghbal Press, 1961.

35-Gorgani. Fakhroddin Asad. Vis va Ramin. Corrected by Mohammad Jafar Mahjoob. Tehran: Andisheh Press, 1958.

36-Golchin Maani, Ahmad. Rokn-e- Saen. Farhang-e- Khorasan. Vol 1. No. 6.pp. 18-3. September, 1957.

37-ــــــــــــ Fehrest-e-kotob-e-khati ktabkhaneh-e-Astan Ghods. Mashhad: Library Bureau, 1967.

38- ـــــــــــــــــCaravane Hend. Mashhad: Institute of Astan Ghods Press, 1990.

39-Modabberi, Mahmood. Farhang-e-ketabha-ye-Farsi. Tehran: Vis, 1985.

40-Monzavi, Ahmad. Fehrest-e-moshtarak-e-noskhehay-e-khat-ye-Farsi Pakstan. Islamabad: Persian Research Center of Iran &Pakistan, 1986.

41- ـــــــــــــــــFehrest-e-noskhehaye Farsi. Tehran: Regional Cultural  Institute, 1969.

42-Minovi,Mojtaba.Vis va Ramin.Sokhan.Sixth Term.First Year, 1955.

43-Nahvi, Ali Akbar. Saad va Homayoon, Corners of Culture of Shiraz People in the Eighth Century. Farhang-e- Fars. No. 16 and 17.pp. 157-149. Spring &Summer, 2002.

44-Nafisi, Seed. Tarikh-e-Nazm va Nasr. 2st ed., Tehran: Forooghi Press, 1987.

45-Hedayat, Reza gholi khan. Majma al Fosaha. By Attempt of Mazaher Mosaffa. Tehran: Amir Kabir Press,1957.

46-Homam Tabrizi. Divan. Corrected by Rashid Eyvazi. 2st ed., Tehran: Sadoogh Press,1991.

47-Website of Archives Organization and National Library of the Islamic Republic of Iran.2009. opac.nlai.ir