سیمای معشوق و عناوین و القاب شاعرانه ی او در اشعار به جای مانده از رودکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2014.1364

چکیده

یکی از نظریاتی که درباره ی خاستگاه قالب غزل بیان شده این است که تغزل قصاید را سرچشمه و اساس قالب غزل در قرن های بعد می دانند؛ از دیگر سوی می دانیم که تغزل قصاید در حقیقت پیش درآمدی است که در آن از ذکر محاسن محبوب و حکایت عشق و عاشقی یا وصف مناظر طبیعی از قبیل بهار، خزان و... بحث می شود. این پژوهش که به روش تحلیل و توصیف اشعار به جای مانده از رودکی انجام شده، بر آنست که چهره ی معشوق  شعر رودکی را بر اساس تغزل قصاید وی ترسیم کند و القاب شاعرانه ای را که در حقیقت بر پایه ی صور خیال بنا شده و بر اثر بسامد فراوان تکرار، حالت استعاری و تشبیهی خود را از دست داده و به تدریج به نامی شاعرانه برای معشوق بدل شده است، نشان دهد. رودکی در توصیف این معشوق که گاهی با ممدوح یکی        می شود، فقط به تصویر شاعرانه ی آنچه در مجموعه صورت قرار دارد، پرداخته است. معشوق اشعار او کاملاً زمینی است با صورتی سپید و سرخ؛ ابروان کشیده، گیسوان سیاه و تابدار؛ دهانی تنگ و لبانی سرخ،  با چشم های مخمور که با القابی نظیر آفریدگار، بت، بهار، پیمبر، ترک، جعد موی، غالیه بوی، سمن، پری، جانان و...نامیده شده است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Beloved’s Face and poetical Titles and Epithets in Rudaki’s Available Poems

چکیده [English]

There is a theory about the form of lyrical poetry according to which the composition of love odes has been the origin and basis of this form in later centuries; on the other hand, it is well known already that the composition of love odes is, in real fact, an introduction to lyrical poems in which the virtues of the “beloved”, the themes of “love” and being in love, or the description of natural landscapes and cycles, such as spring, autumn, etc., appear. By using the analysis- description method, it has been attempted, in this essay, to consider the theme of love, which possesses the two heroes- the “lover” and the “beloved”- in Rudaki's lyrical or other types of poems; moreover, love in the view of Rudaki, who is a pioneer in the Persian poetry, is discussed, and it is argued whether his view of love is physical or spiritual , positive or negative , etc; at the same time, the epithets given to the “beloved” of his poems, and their virtues and states of love in them are explained, and Rudaki's ability in his use of figures of speech in the description of the outward beauties of the “beloved”, and her/his status, gender – whether male or female – and being heavenly or earthly have been considered as well.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rudaki’s lyrical poems
  • apparent virtues
  • the beloved’s poetical characteristics
  • epithets and names

1- پشتدار، علی محمد و محمد رضا عباسپور، شادزیستی و شادکامی در شعر رودکی، پژوهش نامه ادب غنایی، سال هفتم شماره دوازدهم دانشگاه سیستان صص 25-6 ،1388.

2- دانش پژوه، منوچهر، دیوان رودکی (شرح و توضیح)، چ اول، تهران: انتشارات توس،1374.

3- دبیر سیاقی، سید محمد، دیوان عنصری بلخی،چ دوم، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی،1363.

4- رادفر، ابوالقاسم، کتابشناسی آثار رودکی، چاپ اول، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی،1386.

5- زرین کوب، عبدالحسین، با کاروان حلّه، چ هشتم، تهران: انتشارات علمی،1373.

6-  _________  ، سیری در شعر فارسی ،چ چهارم، تهران: انتشارات سخن،1384.

7- شفیعی کدکنی، محمدرضا، صور خیال در شعر فارسی، چ پنجم، تهران: انتشارات آگاه،1372.

8- شمیسا، سیروس، سیر غزل در شعر فارسی، چ چهارم، تهران: انتشارات فردوس،1373.

9- _________ ، سبک شناسی شعر، چاپ اول، تهران: انتشارات فردوس،1374.

10- صبور ، داریوش، آفاق غزل فارسی، چ دوم، تهران: انتشارات زوار،1384.

11- فروزانفر، بدیع الزمان، سخن و سخنوران، چاپ اول، تهران: انتشارات زوار،1387.

12- میرزایف، عبدالغنی، رودکی و انکشاف غزل در عصرهای 10 تا 15 میلادی، استالین آباد،1957 م.

13- نفیسی، سعید و ی. براگینسکی، دیوان رودکی، چ اول، تهران: انتشارات نگاه،1373.

14- نفیسی، سعید، محیط زندگی، احوال و آثار و اشعار رودکی، چ اول، تهران: انتشارات اهورا،1382.

 

 

 

 

 

 

Sources

 

 

1-Poshtdar,Ali Mohamad va Mohamad Reza Abas Poor. shadizisti va shadkami dar she,re rudaki .lyric literature journal ,Sistan va Balochestan University ,7th year  12th no,pp-o-23, 2009.

2-danesh pazhuh. Divan Rudaki.1st, edition ,Tehran,Toos publisher, 2000.

3-Dabir Siaghi , Seyed Mohamad .Divan Onsori. 2nd  edition  Tehran, Sanayi Publisher ,1984 .

 4-Radfar,Abolghasem .Ketab Shenasiye Asaare Rudaki .1st edition ,Tehran,Moaseseye Tahghighat va Toseye Olom Ensani publisher , 1997.

5-Zarrin Kub ,Abdolhosein .Ba karavan holle.8th,edition ,Tehran, Elmi Publisher , 1994.

6- _________.Seyri dar She,re Farsi .4th, edition tehran,Sokan publisher ,2005.

 7.Shafie Kadkani,Mohamad Reza .sovar khiyal dar she,re farsi.5th edition ,Tehran, Agah Publisher,1993.

 8-Shamisa sirus .seyre ghazal dar she,re farsi.4th, edition ,Tehran Ferdows Publisher ,1994 .

 9- ________.sabk shenasi she,r.1st edition ,Tehran,Zavvar publisher, 1995.

10-Sabur,Daryush .Afagh e Ghazal Farsi.2th, edition ,tehran,Zavar publisher , 2005 .

11-Frozanfar, Badiozzaman . Sokhan  va Sokhanvaran.1th, edition Tehran Zavvar publisher , 2008.

 12-Mirzayof,Abdolghani .Rudaki va Enkeshaf ghazal dar asr haye 10-15 Miladi.Estalin Abad , 1957 .

13-Nafisi,Saeed va Y.Beragineski. Divan Rudaki.1th edition ,tehran ,Negah publisher ,1994.

14-_________. Mohit Zendegi,Ahval va Asa,ar va Asha,ar Rudaki.1th edition ,tehran,Ahoora publisher ,  2003 .