رعنا و زیبا، منظومه‌ی غنایی فراموش شده از شعله‌ی گلپایگانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2014.1372

چکیده

چکیده
بدون شک دامنه‌دارترین و دراز آهنگ‌ترین نوع از انواع شعر فارسی، اشعار غنایی است. در این میان منظومه‌های عاشقانه از برجستگی خاصی برخوردار است. چراکه این نوع از منظومه‌ها، بسط یافته‌ی اشعار غنایی است. یکی از این منظومه‌های غنایی، منظومه‌ی رعنا و زیبا از ملا مهدی گلپایگانی، متخلّص به شعله، از شاعران خوش قریحه و شیعی مذهب، قرن دوازدهم هجری است که آثاری همچون چاه وصال (لیلی و مجنون)، یوسف و زلیخا، رعنا و زیبا، پادشاه مصر و پسر آهنگر و چند مثنوی و غزل از او باقی مانده است. متأسفانه احوال و آثار این شاعر، با سراینده‌ی دیگری با نام سید محمد طبیب متخلّص به شعله و معروف به شعله‌ی اصفهانی، حکیم، طبیب و شاعر قرن دوازدهم هجری درآمیخته است. این پژوهش بر آن است تا به روش اسنادی، با مطالعه و مطابقه‌ی نسخه‌های خطی از این اثر و تحلیل و بررسی داستان، به معرفی مختصری از این شاعر و دیگر آثار باقیمانده از او بپردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

“Ra’na and Ziba”, a Forgotten Long Lyric Poem by Sho’le-ye Golpayegani

چکیده [English]

No doubt, among the types of the Persian poetry, the most prevalent and rhythmic one is the lyric poem, and the long romantic poems are of a special position. One of the long lyric poems is “Ra’na and Ziba” by Molla Mahdi Golpayegani, with the pen-name of Sho’le, the talented Shiite poet of the 12th century A.H. His works which have remained contain “Chah-e Vesal” (Leili and Majnoun), “Yousef and Zoleykha”, “King of Egypt and Son of a Blacksmith” and a few Mathnavis and lyric poems. Unfortunately, the poet's biography and works have been mixed up with another composer called Seyed Mohammad Tabib, with the pen-name of Sho’le and known as Sho’le-ye Esfahani, the wise physician and poet of the 12th century A.H. The present paper tries, with the help of the documentary method, to study and compare the copies of the manuscripts of ‘Ra’na and Ziba” and provide an analysis of the story as well as introduce the poet and his other works which have remained.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lyric poetry
  • long romantic poems
  • Sho’le-ye Golpayegani
  • Ra’na and Ziba
  • manuscript

1-     ابن یوسف شیرازی، ضیاءالدین حدائق، فهرست کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، تهران: چاپخانه‌ی مجلس شورای ملی، 1318.

2-     حضرتی، صادق، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه‌ی ابراهیم دهگان، قم: مجمع ذخایر اسلامی، 1387.

3-     خیام‌پور، عبدالرسول، یوسف و زلیخا، نشریه‌ی دانشکده‌ی ادبیات تبریز، سال یازدهم، شماره‌ی بهار، 1338.

4-     درایتی، مصطفی، فهرستواره‌ی دست‌نوشته‌های ایران (دنا)، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی, 1389.

5-     ذوالفقاری، حسن، منظومه‌های عاشقانه ادب فارسی، تهران: انتشارات نیما، 1382.

6-     شعله‌ی گلپایگانی، مهدی؛ رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 13699، تهران: کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، 1200.

7-                                   ، رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 1384، تبریز: کتابخانه‌ی ملی, 1260.

8-                                   ، رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 18054- 5، تهران: کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران, 1230.

9-                                 ،یوسف و زلیخا، نسخه‌ی خطی 13673، تهران: کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی, 1264.

10-                              ، رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 2936، تبریز: کتابخانه‌ی ملی, بی‌تا.

11-                          ، رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 220، کتابخانه‌ی دولتی تربیت، تبریز: کتابخانه‌ی ملی، بی‌تا.

12-                                  ، رعنا و زیبا، نسخه‌ی خطی 225، اراک: کتابخانه‌ی ابراهیم دهگان, بی‌تا.

13- منزوی، احمد، فهرست نسخه‌هایخطیفارسی، تهران: مؤسسه فرهنگی– منطقه‌ای, 1349.

14- یلمه ها، احمدرضا، "شعله ی آه، اثری ناشناخته از غیوری دهلوی" فصلنامه مطالعات شبه قاره، سال چهارم، ش سیزدهم، زاهدان:دانشگاه سیستان و بلوچستان صص154-141 ،1391

Sources

1-      Derayati, Mostafa. Fehrestwareh Dasneveshteha-ye-Iran (DENA). Tehran: Library, Museum and Document Center of Islamic Consultative Assembly, 2010.

2-      Ebne Yousef Shirazi. ZiaeddinHadaegh,Fehrest Ketabkhaneiee  Majles Shora-ye- Eslami. Tehran: printing press of Islamic Consultative Assembly, 1939.

3- Hazrati Sadegh. Fehrest Noskheha-ye-khatti ketabkhaneiee Ebrahim Dahegann. Qom: Majmah Zakhayere Islami, 2008.

4- Khyampour, Abdol Rasoul. Yousef,va Zoleikha. Journal of Tabriz Faculty of Literature, Eleventh Year, spring issue, 1959.

5- Monzavi, Ahmad. Fehrest Noskheha-ye- khatti Farsi . Tehran: Cultura- regional institutions, 1970.

6- Sholeh Golpayegani, M.Raana va Ziba.Noskhehaye khatti, 13,699, Tehran: Library of Islamic Consultative Assembly, 1821.

7- ____________. Raana va Ziba,Noskhe-ye- khatti .in 1384, Tabriz National Library, 1851.

8-____________. Raana va Ziba.Noskheye khatti, 18054-5, Tehran: National Library of the Islamic Republic of Iran, 1851.

9- ____________. Yousef, va Zoleikha. 13,673,Noskhe-ye- khatti Tehran: Library of Islamic Consultative Assembly, 1885.

10- ____________. Raana va Ziba.Noskheye khatti in 2936, Tabriz National Library, no date.

11- ____________.Raana va Ziba. Noskhe-ye- khatti 220, state library of Tarbiyat, Tabriz National Library, no date.

1-      ____________. Raana va Ziba.Noskhe-ye- khatti 225, Arak: Ibrahim Dehegan library, no date.

13-Yalameha, Ahmad Reza.Sho,le-ye Ah, asarei nashenakhteh az Ghayouri Dehlavi. Journal of Subcontinent researches,University of Sistan & Baluchestan vol.4 , No. 13. pp. 141-154, 2012.

14- Zolfaghari, Hassan. Manzomeha-ye- Asheghneh Adab Farsi. Tehran: Nima, 2003.