بررسی جناس در غزل های فروغی بسطامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

در شناخت هرچه بهتر یک اثر ادبی به ویژگی بیان مطالب و نحوه ی خاص ایراد آن توجه  می­شود. بین زبان یک اثر و ذهن و روح صاحب اثر ارتباط تنگاتنگی برقرار است؛ چرا که ابزار یک نویسنده در انتقال اندیشه و احساسات وی، واژگان و الفاظ­اند. از جمله امکاناتی که باعث زایش موسیقی درونی شعر است، می­توان به صنایع بدیع لفظی از قبیل انواع سجع، انواع جناس و انواع تکرار اشاره کرد. جناس یکی از ابزارهای ایجاد موسیقی در کلام و از انواع قاعده افزایی است و کارکردهای مختلفی دارد. فروغی بسطامی از شاعران توانای عصر قاجار(قرن سیزدهم هجری) است. وی مدتی از عمر خود را به مدح شاهان قاجاری به ویژه ناصرالدّین شاه گذراند. او در فن غزل سرایی از استادان مطرح این دوره است. روش به کار رفته در این مقاله توصیفی- تحلیلی و استناد به آمار است به این گونه که پس از تعریف، به استخراج دقیق بسامد انواع جناس و تحلیل آن­ها پرداخته شده است. نتایج بررسی نشان می­دهد جناس اشتقاق با 8/16 % بیش­ترین بسامد و جناس مرکب با .1% کم­ترین بسامد را در غزل­های شاعر دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study Of PunIn The Sonnets of Foroughi Bastami

نویسندگان [English]

  • m b 1
  • a o 2
چکیده [English]

Pun is one of the devices of creating music in speech and it is a basic kind. Pun has various functions. Although two conditions of verbal agreement and difference in meaning has been accepted by pun, sometimes differences in definitions and examples have been seen. Foroughi Bastami is one of the most outstanding and capablepoets of the Qajar era and thirteenth century. Hedevoted part of his life to the eulogy ofthe Qajar kings especially Nasser-Al-Din Shah. He is the master of his contemporaries in composing the sonnet. Love, mysteryan dpraiseare the basic topics of Bastami's sonnets. Hisromanticthemes are taken from Saadi andmystical ones from Hafez, and many of his lyricsare imitated from them. His poems are plain, comprehensive and free from ambiguity and complexity. This matter led to considering the pun and then to appear the ability and art of poet in this field.the applied method in this analytic-descriptive article, is based on the statistics. In the way that after the definition, The exact frequency of the different kinds of pun has been extracted and analyzed.The Results indicate that the Derived Pun with 16/8 frequency has the most frequent usage and the Mixed Pun with  0/01 has the least frequent usage in lyrics of this poet and he has used the musical power of pun to increase the music of lyrics and he also Has a specific concernon this trick.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foroughi Bastami
  • Pun
  • Figures of sound
  • rhetoric
  • Sonnet

منابع

1-آقا سردار، نجفقلی میرزا، درّۀ نجفی، تصحیح حسین آهی، چ اول، تهران: فروغی، 1362.

2-     اسفندیارپور، هوشمند، عروسان سخن، چ دوم، تهران: فردوس، 1384.

3-     تجلیل، جلیل، جناس در پهنه ی ادب فارسی، چ دوم، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1371.

4-     رادویانی، محمد بن عمر، ترجمان البلاغه، تصحیح احمد آتش، چ دوم، تهران: اساطیر، 1362.

5-     رازی،شمس الدین محمد بن قیس، المعجم فی معاییر اشعار العجم، به تصحیح علامه قزوینی، چ سوم، تهران: زوار، 1360.

6-     رامی تبریزی، شرف الدین حسن بن محمد، حدایق الحدایق، به تصحیح و با حواشی سید محمد کاظم امام، چ دوّم، تهران: دانشگاه تهران، 1385.

7-     رجایی، محمد خلیل، معالم البلاغه، چ سوم، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، 1359.

8-     ساغروانیان، جلیل ، فرهنگ اصطلاحات زبان شناسی، مشهد: نیما، 1369.

9-     فروغی بسطامی،میرزا عباس، دیوان غزلیات، چ دوّم، تهران:کومش، 1374.

10- فشارکی، محمد، نقد بدیع، چ چهارم، تهران: سمت، 1389.

11- کزازی، جلال الدین، زیبا شناسی سخن پارسی(بدیع)، چ اوّل، تهران: مرکز،1373.

12- گرکانی، محمد حسین شمس العلماء، ابدع البدایع، به اهتمام حسین جعف،تبریز: احرار، 1377.

13- مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح، انوارالبلاغه،به کوشش محمدعلی غلامی نژاد، تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله، 1376.

14- نجفی، ابوالحسن، مبانی زبان شناسی، تهران: نیلوفر، 1382.

15- نوروزی، جهانبخش، زیورهای سخن و گونه های شعرپارسی، شیراز: راهگشا، 1372.

16- واعظ کاشفی سبزواری، کمال الدین حسین، بدایع الافکار فی صنایع الاشعار، ویراسته و گزارده میر جلال الدین کزازی، چ اول، تهران: مرکز، 1369.

17- وحیدیان کامیار، تقی، بدیع از دیدگاه زیبایی شناسی، چ اوّل، تهران: سمت، 1383.

18- وطواط، رشیدالدین محمد عمری کاتب بلخی، حدایق السحر فی دقایق الشعر، تصحیح عباس اقبال، تهران: طهوری، 1362.

19- همایی، جلال الدین، فنون بلاغت و صناعات ادبی، ج 2و1، چ اوّل، تهران: توس، 1364.

20- اویسی کهخا، عبدالعلی، فروغی بسطامی و غزل بازگشت، پژوهشنامه ادب غنایی، شماره 16، صص 5 تا 24، 1390.

21- دستغیب، عبدالعلی، فروغی بسطامی؛ شاعری غزل­سرا، کیهان فرهنگی، شماره 23 و 240، صص 25 تا 31، 1385.

22-  طهرانی ثابت، ناهید، پورنامداریان، تقی، نگاهی دیگر به جناس، مجله فنون ادبی سال سوم، شماره 1، بهار و تابستان، صص21 تا 28 ، 1390.

23- معیرالممالک، دوستعلی، عشق فروغی به خاتون جان خانم، یغما، شماره 34، از صص529 تا 530 ، 1329.                              

Sources

1-Agha sardar,Najafgholi Mirza.Dorreye Najfi.correction Hoseyne ahi,first edition,Tehran ,1983.

2- Dastgheyb , ’abdol ’Ali .Forughi ye Bestami sha ’eri ghazal sora.Keyhan e farhangi,no,329&240 pp.25-31,2006.

3-Esfandiyarpur Hushmand.Arusan e sokhan.second edition Tehran: ferdows pu,2005.

4 - Fesharaki,Mohammad. Naghd e badi.4th, edition Tehran:samt, 2010.

5- Forughi,Bestami,Mirza abbas.Divan e ghazaliyat. second edition, Tehran:kumesh,1995.

6-Garakani, mohammad Hoseyn shamsol  ’olama. ’abada ’olbadadaye .by effort Hoseyn e Ja’fari,first edition,Tabriz ’ahrar publication,1998.

7- Homa’i Jalaloddin.Fonun e balaghat va sena’at e ’adabi.vol,1&2 Tehran:Tus,1985.

9-Kazzazi, Jalaloddin.Ziba shenasi ye sokhan e parsi badi.first edition, Tehran:markaz,1994.

10-Mazendarani, Mohammad Hadi yebne Mohammad Saleh. Anvarolblaghe.by effort of Mohammad Ali gholami nezhad,first edition Tehran:cultural center Ghebleh publication,1997.

11-Mo’ayyerolmolk, Dust ’ali.Eshg e Forughi be khatun jan khanom. yaghma,no.34 pp.529-530,1950.

12-Najafi,[’abolhasan. Mabani ye zabanshenasi.Tehran:nilufar.2003

13-Nowruzi,Jehanbakhsh. zivarha ye sokhan va guneha ye she’re parsi.Shiraz:Rahgosha,1993.

14- Oveysi KahKha, ’abdol ’ali. Forughi ye Bestami va ghazal e bazgasht.Pazhuheshname ye  ’adab e ghana’I,no.16 pp.5-24,2011.

15-Raduyani, Mohammad ’ebne ’omar.Tarjoman ol balaghe. correction of Ahmad ’atash,second edition Tehran cultural Establishment and cultura reseachs,1992.

16-Rami ye tabrizi, sharafoddin Hassan’ebne Mohammad .Hada’egh ol Hada’egh.correction  of sayyed Mohammad kazem e ’emam second edition ,Tehran,2006.

17-Razi,shamsoddin Mohammad ’ebn e gheys. ’almo ’jam fi ma’ire ’ashar e ’alajam .correction of ’allame mohammad Ghazvini,third edition Tehran: Zovvar,1981.

18-Reja’i, Mohammad Khalil.ma’aletmolbalaghe. third edition, Shiraz  publication of shiraz  university,1980.

19-Saghravaniyan, Jalil.Farhang e ’estelahat e zabanshenasi. Mashhad: nima,1990.

20-Tajlil, Jalil.Jenas dar pahne ye  ’adab e farsi.second edition ,study and research cultural establishment,1992.

21- Tehrani Sabet,Nahid va Purnamdariyan, Taghi. Negahi digar be jenas.Majalle ye fonune  ’adabi,third year, No.1 spring and summer pp.21-28,2011.

22-Va ’eze Kashefi Sabzevari,Kamaloddin Hoseyn.Badae  ’ol ’afkar fi sanae ’ol ’ashar.edited by Mir Jalaloddin e Kazzazi, first edition Tehran: markaz,1990.

23-Vahidiyan Kamyar,Taghi.Badi’ az didgahhe ziba ’ishenasi.first edition,Tehran:samt,2004.

24-Vatvat,Rashidoddin,Mohammad Omari ye kateb e Balkhi.Hada ’egh ’ossehr fi dagha ’ogh o she ’r.correction by  ’Abbas e  ’eghbal, Tehran:tahuri,1983.