ریخت ‌شناسی داستان لیلی و مجنون جامی براساس نظریه‌ی پراپ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه لرستان

2 دانشگاه امام خمینی

چکیده

اصطلاح ریخت‌شناسی به عنوان یکی از روش‌های تحلیل و طبقه‌بندی عناصر متن با مطالعات ولادیمیر پراپ بر روی یک­صد قصه‌ی عامیانه‌ی روسی وارد عرصه‌ی نقد ساختاری شده است. این شیوه‌ی تحلیل در شناخت نقش‌ها، نقش‌ویژه‌ها و حرکت‌های متن و چگونگی ترکیب و ارتباط این عناصر با یکدیگر کارآمد است. داستان لیلی­ومجنون جامی از جمله متون روایی ارزشمند ادبیات فارسی در قرن نهم است. جنبه‌های روایی این منظومه‌ درحوزه‌ی ادبیات ساختارگرا قابل بررسی است. در این پژوهش کوشیده‌ایم ابتدا نقش‌ها و نقش‌ویژه­های داستان لیلی و مجنون جامی را شناسایی کنیم سپس با بررسی توالی خویش­کاری‌ها و نحوه‌ی ارتباط آن­ها با یکدیگر به طبقه‌بندی عناصر سازه‌ای روایت لیلی و مجنون جامی بپردازیم تا در نهایت، حرکت‌های داستان را شناسایی کنیم و نشان دهیم ساختار داستان لیلی و مجنون جامی به لحاظ ریخت‌شناختی چگونه است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying Leili-va-Majnoon of Jami from Propp's view

نویسندگان [English]

  • s z 1
  • m m 1
  • ئ ر 2
چکیده [English]

The term Morphology, as a method of analyzing and categorizing text elements, emerged in the field of structural analysis, first with the studies of Vladimir Propp on one hundred Russian folk tales. This method is very convenient and useful for functions recognition, specific functions and text movements and the combination and relationship of the elements. Jami’s Leili-va- Majnoon is one of the valuable narrative texts of the 9th century so that the narrative aspects of this poem could be analyzed in the area of Structuralist literature. In this study, it has been attempted first, to determine the functions and specific functions in Leili-va-Majnoon story and then to categorize its structural elements by considering functions and the way they are related, for the main purpose of indicating story movements and then demonstrating the morphological structure of Leili-va-Majnoon story.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Leili-va-Majnoon
  • Jami
  • Morphology
  • Narration
  • Vladimir Propp

 

1- احمدی، بابک، ساختار و تأویل متن، چاپ چهاردهم، تهران: مرکز، 1388.

2- اخوت، احمد، دستور زبان داستان، چاپ اول، اصفهان: فردا، 1371.

3- بارت، رولان،درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت، ترجمه­محمد راغب، تهران: رخداد نو، 1387.

4- بی‌نیاز، فتح‌الله، درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت‌شناسی، تهران: نشر افراز، 1388.

5- پارسا، سید احمد و لاله صلواتی، ریخت­شناسی حکایت­های کلیله و دمنه نصرالله منشی، بوستان ادب، سال دوم، شماره­ی چهارم(پیاپی6)، صص 77-47، 1389.

6- پراپ، ولادیمیر،ریشه­های تاریخی قصه­های پریان، ترجمه­فریدون بدره­ای، تهران: توس، 1371.

7- ________، ریخت­شناسی قصه­های پریان، ترجمه­ی فریدون بدره­ای، تهران: توس، 1386.

8- پروینی، خلیل و هومن ناظمیان، الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربرد آن در روایت­شناسی، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 11، صص 204-183، 1387.

9- تودوروف، تزوتان، بوطیقای ساختارگرا، ترجمه­ی محمد نبوی، تهران: آگه، 1382.

10- جامی، عبدالرحمن، مثنوی هفت اورنگ،تصحیح مرتضی مدرس گیلانی، تهران: مهتاب، 1389.

11- چندلر، دانیل، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه‌ی مهدی پارسا، تهران: انتشارات سوره مهر،1387.

12- خدیور، هادی و فاطمه شریفی، اشتراکات لیلی و مجنون جامی، لیلی و مجنون نظامی و مجنون و لیلی امیرخسرو دهلوی، فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، شماره 1، صص56-37،1389.

13- ذوالفقاری، حسن، مقایسه­ی چهار روایت لیلی و مجنون نظامی، امیرخسرو، جامی و مکتبی»، پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، دوره­ی جدید شماره­ی 1، صص 82-59، 1388.

14- راغب، محمد، دانشنامه­ی روایت­شناسی، زیر نظر فرزان سجودی، تهران: علم، 1391.

15- سلدن، رامان، راهنمای نظریه ادبی معاصر، ترجمه­ی عباس مخبر، تهران: طرح نو، 1377.

16- علایی­حسینی، مهدی، لیلیِ­جامی و لیلیِ­نظامی،مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره1،صص46-35، 1386.

17- فضیلت، محمودوصدیقه نارویی،تحلیل ساختاری داستان جولاهه با مار برپایه‌ نظریه‌ گریماس،سبک‌شناسی نظم ونثرفارسی(بهار ادبسال پنجم،شماره اول،صص262-253، 1391.

 

18- قافله­باشی، سیداسماعیل و سیده زیبا بهروز، نقد ریخت­شناختی حکایت­های کشف­المحجوب و تذکره الاولیا، پژوهش­های ادبی، شماره 18، صص 140-117، 1386.

19- گرین، ویلفرد و دیگران، مبانی نقد ادبی، ترجمه­ی فرزانه طاهری، تهران: نیلوفر، 1391.

20- یوسفی، حسینعلی، بررسی تحلیلی و تطبیقی لیلی و مجنون نظامی و جامی، ادبستان فرهنگ و هنر، شماره 55، صص 85-78، 1373.

 

 

All Sources in English

                                                                            

1-Ahmadi ,bābak.Saxtar va ta’vil-e-matn. Tehran: markaz publication, Fourteenth Edition, 2010.

2-Alā’i Hussaini ,Mahdi. Jāmi’s Leiliand Nezāmi’s Leili.Motaleat-e- Adabiyāt-e-tatbiqi.No 1. Pp.78-85, 2008.

3-Barthes, Roland. Darāmadi bar tahlil-e-sāxāri-e- ravāyat. Translated by Mohammad Rāqeb, Tehran:Roxdāde now publication, 2009.

4-Biniyāz, fathollah.Darāmadi bar dāstannevisi va ravāyatshenāsi. Tehran:afzār publication, 2010.

5-Chandler ,Daniel.Mabāni-e-nešānešnāsi.Translated by Mahdi Pārsā, Tehran: Soure-ye Mehr publication , 2009.

6-Fazilat ,Mahmoud & Sediqe Nārooi.Tahlil-e-saxtari-e dastan-e-"Jvlahh bamar" bar paye-ye-nazariyye-ye- Grymas,Sabkšenāsiy-e nazm-o-nasr. Fifth year. No 1.Pp.253-262, 2013.

7-Greene ,Wilfred&others. Mabāni-e-naqd-e-adabi. Translated by farzāne tāheri, Tehran: nilofar publication, 2013.

8-Jāmi,Abdorahmān. Masnavi-ye Haft Awrang.Tashihe: Morteza Modarresi gilani. Tehran:Mahtāb publication, 2011.

9-Oxovvat, Ahmad. Dastoor zaban-e-dastan. Esfahān:Fardā publication, 1993.

10-Pārsā, sayyed Ahmad & Lāle Salavāti. Rixtšenasi-ye hekayatha-ye-Kalila va Demna-ye-Nasr Allah Munši.Bustān-e-adab. Second year, No.4 (Row6) Pp.47-77, 2010.

11-Parvini ,Xalil & Hooman Nāzemiān. Olgoo-ye Saxtargerai-ye Vladimir Propp va karbord-e-ān dar ravāyatšenasi.Zaban va adabiyāt-e-Farsi. No 11, Pp.183-204, 2009.

12-Propp, Vladimir.Rišehāy-e-tārixi-ye-qessehay-e-pariyān. Translated by Fereydon Badrei. Tehran: Toos publication, 1993.

13-_______. Rixtšenāsi-e-qessehay-e-pariyān. Translated by Fereydon Badrei, Tehran: Toos publication, 2008.

14-Qāfelebašy, Ismā'il & Zibā Behrouz. Naghd- e-rixtšenāsi-ye- Hekāyathā-ye kašfolmahjoob and tazkeratolawliya. Literary Studies. No 18. Pp117-140, 2008.

15-Rāqeb ,Mohammad. Dānešnāme-ye-ravāyatsenāsi,goruh-e-motarjeman. Farzān Sojodi. Tehran:'elmi publication, 2013.

16-Sldn ,Raman. Rāhnamāy-e-adabi-ye-mo’aser. Translated by Abbās Moxber. Tehran: Tarhenow publication, 1999.

17- Todorov, Tzvtan. Butiqāy-e-saxtārgarā.Translated by Mohammad Nabavi. Tehran: Āgāh publication, 2004.

18-Xadyvar, Hadi & Fāteme Šarifi. Eshterāakāt-e-Laili o Majnon-e-Jāmi va Majnon o leili-ye-Amir Xosraw Dehlavi.Zabān va adabiyāt-e-Fārsi. No.1. Pp 37-56, 2011.

19.Yousefi, Hussain Ali. Barrasi-ye tahlili va tatbighi-ye Leili-o-Majnoon-e mezāmi va jâmi.Adabestān-e- farhang-o-honar. No 55. Pp 78-85, 1994.

20-Zolfaqāri, Hasan.Moghayese-ye-Čāhaār ravāyat-e-Leili-o-Majnun Nezami.Amir Xosrow, Jāmi va Maktabi,Motāleāt-e-zabān va adabiyāt farsi. No1.Pp183-204, 2009.