انعکاس غزل‌های حافظ در رمان «ملحمه الحرافیش» نجیب محفوظ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

داستان ملحمه الحرافیش(حماسه عیاران)، نوشته نجیب محفوظ، 13 بیت از غزل­های حافظ شیرازی را، به زبان فارسی، دربر دارد واین شگفت انگیز می­نماید که ابیاتی از غزل­های حافظ، دست­مایه یکی از برجسته­ترین داستان­های این نویسنده مشهورمصری و برنده جایزه نوبل 1988م گردد، داستانی که تاکنون هفت فیلم سینمایی از آن ساخته­اند. این ابیات که از زبان خلوت نشینان «تکیه» و به زبان فارسی شنیده می­شود و در سماع صوفیانه خود آن را زمزمه می­کنند، نوعی هنجارشکنی در ادبیات داستانی عرب به­شمار می­رود و بیانگر آشنایی بزرگترین داستان­نویس عرب با شعر حافظ می­باشد،  اماپرسش اساسی این است که این ابیات چه تناسبی با فضای داستانی دارد؟ با روش کتابخانه­ای وتحلیلی – توصیفی که در آن، اصل این ابیات در دیوان حافظ با شکل کاربرد آن در داستان، سنجیده شده است،  می­توان دریافت که این ابیات مناسب با فضای صوفیانه داستان به کار رفته و با بهره­گیری از آن ها، داستان زیباگونه اوج گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reflection of Hafez’s Odes in Malhamat-Al-Harafish Novel by Najuib Mahfouz

نویسندگان [English]

  • f m
  • a r
چکیده [English]

Fiction of Malhamat-Al-Harafish(The Harafish ) written by Najuib Mahfouz includes 13 couplets of odes of Hafez Shirazi in Farsi language and it is stupendous that some couplets of Hafez’s odes are included in one of the most prominent fictions of this known Egyptian writer and winner  of Noble Prize in 1988.  Seven movies have been producedbased on this story so far. These couplets, which are heard from Takyeh recluses in Farsi language and whispered by them in their mystical song, are regarded as a violation in Arabic fiction and indicate familiarity of the greatest Arabic novelist with Hafez poems. Yet,  the main question is that what the relationship between these couplets and fiction space is. Principe of these couplets in Hafez’s poetical work with its application in fiction has been studiedusing the library anddescriptive-analytic method.  It can be observed that these couplets have been applied based on mystical space of the fiction and the fiction has reached to its  peak elegantly by using them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hafez Shirazi
  • Najuib Mahfouz
  • Malhamat-Al-Harafish

ابن منظور، أبوالفضل جمال الدین محمد بن المکرم الأنصاری. ( لاتا)، لسان العرب،             دارالمعارف، مصر.

2-استعلامی، محمد. ، درس حافظ، نقد وشرح غزل های حافظ، سخن، تهران، 1382.

3-بدر، عبد المحسن طه. ، نجیب محفوظ، الرؤیه والأداه، ط1،  دارالثقافه، القاهره، 1978.

 4-بدوی، محمد، مملکه الله دراسه فی ملحمه الحرافیش، مجله الفصول، المجلد السابع           عشر، العدد 1، القاهره،صص97-124، 1998.

  5-پروینی، خلیل و .....،«التناص القرآنی فی روایه اللص و الکلاب لنجیب محفوظ»،                                            مجله اللغه العربیه و آدابها، السنه السادسه، العدد 11، صص 21-47، 1432.

       6-جلالیان، عبدالحسین. ، شرح جلالی بر حافظ، چاپ اول، یزدان، تهران، 1379.

 7- الجندی، أحمد.، الجانب الروحی و البعد الصوفی فی حیاه و أدب نجیب محفوظ،                                                                                                                                                                  صحیفه النهار، العدد 1188، الثلاثاء، مصر. القاهره،ص32، 2011.

 8- جوکار، منوچهر. ، شاهنامه، ملحمه یا حماسه، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 69، صص 56 -69،1382.

     9 -حافظ، شمس الدین محمد ، دیوان ،بر اساس نسخه ی خلخالی و مقابله با نسخه بادلیان    و      پنجاب،تصحیح: بهاء الدین خرمشاهی،چ2،تهران: نیلوفر، 1375.

     10-الدسوقی شتا، ابراهیم. ، الحرافیش: الحلم، العهد، النبوءه، مجله عالم الکتب، 1990.

 11-الرخاوی، یحیی. ، الواقع الأدبی (تجربه نقدیه)، ملحمه الموت، و التخلق فی الحرافیش،   مجله الفصول، العدد 33 و 34، صص153-175، 1990.

     12-زیاده، معن ، نجیب محفوظ و الفلسفه، مجله الآداب، السنه العاشره ی، العده ، 1962 .

  13-شحات، جمال فاضل، عن العداله و المجد و آل الناجی فی ملحمه الحرافیش، نشریه   ابداع، السنه الثانیه، العدد 10، 1405.

14- شواربی، ابراهیم امین، مقدمه بر دیوان حافظ شیرازی، چاپ اول، مهر اندیش للنشر، با همکاری مؤسسه فرهنگی رازی در دبی، تهران، 1999.

15-طهماسبی، عدنان، اصغری، جواد، مظاهر الواقعیه التفاؤلیه فی أدب نجیب محفوظ و تداعیاته، مجله اللغه و الأدب لجامعه طهران، کلیه الآداب و العلوم الإنسانیه، العدد 178، صص 21-36، 1385.

16-عبد المعطی، فاروق، نجیب محفوظ بین الروایه و الأدب الروائی، ط1، دار الکتب العلمیه، بیروت،1994.

17-عطاری کرمانی، عباس،دیوان کامل وجامع هدیه حافظ، نشر آسیم، تهران،1389.

18-العکیلی، حیدربرزان، التقابلات النصیه فی روایه ملحمه الحرافیش، مجله کلیه الآداب، جامعه ذی قار، العدد 101.

19-العنانی، سلوی، نجیب محفوظ، امیر الروایه العربیه، مکتبه الدار العربیه للکتاب، القاهره، 2002.

20-الغیطانی، جمال، نجیب محفوظ یتذکّر، أخبار الیوم، القاهر، 1987.

21-فتحی، ابراهیم ، نجیب محفوظ و إکتشاف الحاضر، مجله الفصول، المجلد السادس عشر، العدد3، 1997.

22-القضاه، نورمحمد، الزغول، عارف أحمد، رمزیه الأبیات الفارسیه فی ملحمه الحرافیش، مجله الدراسات الأدبیه، العدد 76-78، 1390.

23-محفوظ، نجیب. (بی تا)، ملحمه الحرافیش، دار مصرللطباعه.

24-مرتضوی، منوچهر، مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ شناسی، ستوده، تهران، 1370.

25-مرینی، محمد، نجیب محفوظ فی النقد الحدیث (النقد الاجتماعی )، مجله النقد الادب  فصول،  العدد 69، 2006 .

26-مصری، حسین مجیب، صلات بین العرب والفرس و الترک، دراسه تاریخیه أدبیه، دارالثقافه للنشر، القاهره، 2001 .

27-میرزایی، فرامرز، اکبری مفاخر، مظفر، تحلیل مکتب ادبی داستان «سه­گانه» نجیب محفوظ، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 11، صص 115-135، 1388.

28-___________، بحران فکری و روحی قهرمان در رمان الثلاثیه نجیب محفوظ، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال ششم، شماره11، صص153-164، 1387. 

29-النجار، محمد رجب، الشطار و العیارین، حکایات فی التراث العربی، عطرالمعرفه، الکویت، 1981.

30-النقّاش، رجاء. (1995)، فی حبّ نجیب محفوظ، دارالشروق، القاهره.

31-وادی، طه. (1984). صوره المرأه فی الروایه المصریه، دارالمعارف، ط3، القاهره.

 

All Sources In English      

 

1-Abdul Almuty,Farough. Naguib Mahfouz beain Alrevayat va Aladab Alrevaii. first edition, Beirut: Dar Alkutub Alelmiyat publication,1994.

2-Anani, Salwa. Naguib Mahfouz, Amir Alrevayath Alarabiyath. Alqahereh: Maktabat aldar alarabiyath lelketab publication , 2002. 

3- Atari Kermani, Abbas. Divan Jame Va Kamel Hedyyeh Hafez, Tehran: asim publication , 2010.

4-Badawi, Mohammad. Mamlekat Allah; Derasat Fi Malhamat Alharafysh. Alfusul Journal, 1no,pp 97-124, alqahereh, 1988.

5-Badr, Abd al-Muhsen Taha. Naguib Mahfouz; Alruyat Va Aladath.first edition, Alqahereh: Daralseqafat publication,1978.

6-Desouki Shta, Ibrahim.  Alharafysh; Al-Helm, Alahd, Alnubuvat. Alam alkutub Journal,1990.

7-Estelami, Mohammad. Dars Hafez. Tehran:sukhan publica tion,2003.

8- Fathi, Ibrahim.Naguib Mahfouz and ekteshafeh Alhazer. Alfusul journal, No.3, 1997.

 Ghytany, Jamal. Naguib Mahfouz Yatazakkar.9- Alqahereh: Akhbar Alyoum,1987.

10- Ghozat, Nour Mohammad; Alzughlul, Aref Ahmed. Ramzyyath Alabyat Alfarsyyath Fi Malhamath Alharafysh. Alderasat Aladabiyath journal, No,76,78, 2011.

11- Hafez, Shamsolldeen Mohammad.Divan.second edition,edited by B.Khorramshahi,Tehran:Nilufar publication,1997.

12-Ibn Manzur, Abolfazl Jamal al-deen Mohammad Ebn al-Almukarrm Ansari. Lesan alarab. Egypt: Daralmaref publication, no Date.

13-Jalalian ,Abdul Hussain. Sharh Jalaly Bar Hafez. Tehran:yazdan publication, 2000.

14- Jukar, Manucher. Shahnameh, Malhameh Ya Hemaseh. Ketab mah adabiyat, Falsafe, 69 no, pp 56 -69, 2003.

15-Jundi, Ahmad. "Aljaneb Alruhy Va Albud Alsufi Fi Hayat Va Adab Naguib Mahfouz." Sahyfat alNehar, No,1188, alqahereh: pp 32 , 2011.

16-Mahfouz, Naguib. Malhamath Alharafysh. Dar mesr publication, no Date.

17-Merini, Mohammad. Naguib Mahfouz Fi Alnaghd Alhadis (Alnaghd Alejtemaii). cash journal Adab Fusul,No, 69, 2006.

18-Mesri, Hussein Mojib. Selat Bain Alarabh, Alfurus, Alturk.Derasath Tarikhiyat Adabiyath, Alqahereh; Dar alseqfath publication, 2001.

19- Mirzaei, Faramarz; Akbary Mafakher, Mozafar.  "Tahlil Maktab Adabi Dastan Seganeh "Naguib Mahfouz". Journal of Iranian Association of Arabic Language and Literature, No,11, pp, 115-135, 2009

20- _______________. "Buhran Fekri Va Ruhi Ghareman Dar Ruman Alsolasyyath Naguib Mahfouz" .Layric Literature journal, Sistan va Baluchestan University, 6th year,No,11, PP.153-164, 2008.

21-Mortazavi, Manucher. Maktab Hafez Ya Moghadameh Bar Hafez Shenasi. Tehran:Sotoudeh publication,1991.

22-Najjar, Mohammad Rajab. Alshatar Va Alayyarin, Hekayath Fi Alturas  Alarabi. Kuwait,1981.

23-Naqash, Raja. Fi Hub Naguib Mahfouz. Alqahereh: Daralshurugh publication, 1995

24-Okaili, Heydar Burzan. Altaqabelat Alnasyyath Fi Revayat Malhamath Alharafysh. Kuliyat aladab Journal, 101th no, Jameat zi Qar publication, no Date.

25-Parvini, Khalil ,...  "Altanas Alqurany Fi Revayat Alles Va Alkelab Le Naguib Mahfouz". Alloghat Alarabiyat Va Adabeha Journal, 6 th year,11no, pp 21-47,1963

26-Rakhavi, yahya. Alvaghe Aladabi; Malhamato almout Va  Altakhaloq Fi Alharafysh. Alfusul Journal,  No.33 , 34, pp 153-175,1990.

27-Shahat, Jamal Fazel. An Aladl and Al-Majd and Al Alnajy Fi Malhamat Alharafysh. Ebda journal,2th year ,  10no,1999.

28-Shavareby, Ibrahim Amin.Moghadame Bar Divan Hafez Shirazi.first edition, Tehran:Mehr andish publication,1999.

29-Tahmasebi, Adnan; Asghari, Javad. Mazaher Alvagheiyat Altafauliyat Fi Adab Naguib Mahfouz va Tadayatehi. Alloghath Va Aladab  journal Le Jameat Tehran: Kuliyat Aladab Va alulum Alensaniyat,  178th no, pp 21-36, 2006.

30-Zeyadat, Maan. Naguib Mahfouz Va Alfalsafeh. Aladab journal,10th year,No,  3,1962.

31-Vadi, Taha. Surath Almarath Fi Alrevayath Almesryyath. third edition, Alqahereh:Daralmaref publication,1984.