تحلیل کهن‌الگویی داستان زال و رودابه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه ولایت

چکیده

بررسی و تحلیل آثار ادبی بر بنیاد دیدگاه­های جدید باعث فهم جنبه­های ناشناخته اثر ادبی می­شود. داستان زال و رودابه، که در آن  با مهارتی خاص لطافت عاشقانه با صلابت حماسه درهم آمیخته، ترکیبی نوآیین و شگفت به وجود آمده، تاکنون از چشم­انداز نقد روانکاوانه مورد تحلیل واقع نشده است. بررسی روانکاوانه­ی این داستان بر اساس دیدگاه یونگ و تحلیل کهن­الگوهای آن، می­تواند دریچه­های تازه­ای از معانی نهفته در شاهنامه را بر روی مخاطبان بگشاید. در این جستار ابتدا مبانی نظری دیدگاه یونگ و کهن­الگوهای مورد نظر او  باختصار معرفی شده­اند. آنگاه کهن­الگوهای آنیما و آنیموس، نقاب، سایه، پیر فرزانه و در نهایت فرایند فردیت در داستان زال و رودابه جُسته، به روش کتابخانه­ای مورد تحلیل واقع شده­اند.
   نتایج تحقیق نشان می­دهد که زال، برای آن که بتواند پدر جهان پهلوان شاهنامه، رستم، باشد، به نوعی خرد ملکوتی دست می­یابد از سنگینی زمین و ماده رها می­شود تا به خودیابی(فردانیت) برسد. با رسیدن او به این مرحله، زمینه برای آمیزشی روحانی فراهم می­شود و نتیجه­ی این پیوند، جهان پهلوان شاهنامه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Archetypal Analysis of the story of Zal-va-Roudabeh

نویسندگان [English]

  • s j
  • m a
چکیده [English]

Analyzing the literary works based on the modern views leads to understand their  unknown sides. The story of Zal-va-Roudabeh which is a unique combination of love and saga,  has not been analyzed with the psychoanalytic approach yet. Such an analysis may open a new window to the eyes of the audience.  In this article, first, the theory of Jung and its archetypes will be briefly introduced. second, regarding the theory, some of the most frequent archetypes of the story of Zal-va- Roudabeh will be sought and analyzed.
    The results demonstrate that Zal, earns a kind of divine wisdom and he is released from the heaviness of the matter to be the father of the most eminent hero of Shahname, Rostam, and finally reaches to individuation. Reaching this stage, everything is provided for a divine marriage and the result is the world's hero, Rostam.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahnameh
  • Zal
  • Roudabeh
  • Jung
  • Archetype

- اقبالی، ابراهیم،  قمری گیوی، حسین و مرادی، سکینه ، تحلیل داستان سیاوش بر پایه­ی نظریات یونگ، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، س 6، ش 8، صص 86 ـ 69، 1386.

2- امینی، محمدرضا، تحلیل اسطوره­ی قهرمان در داستان ضحاک و فریدون بر اساس نظریه­ی یونگ، مجله­ی علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، س 2  ش34، صص64 ـ53 ،1381.

3- جانسون، رابرت ، سایه، ترجمه­ی شهره دالکی، شیراز: نوید شیراز،1389.

4- حری، ابوالفضل، کارکرد کهن­الگوها در شعرکلاسیک و معاصر در پرتو رویکرد ساختاری به اشعار شاملو، ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، س5، ش 15، صص 34 ـ 9، 1388.

5 - حسینی، مریم، نقد کهن­الگویی غزلی از مولانا، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، س 2. ش11، صص118 ـ 97، 1387.

6- حنیف، محمد،قابلیت­های نمایشی شاهنامه، تهران: سروش، 1389.

7- دستغیب، عبدالعلی،بنیادها و رویکردهای نقد ادبی، شیراز: نوید شیراز، 1385.

8- زمان احمدی، محمدرضا و حدادی، الهام، تحلیل کهن­الگویی داستان پادشاه و کنیزک، متن­پژوهی ادبی (زبان و ادب سابق) ، س14، ش45، صص 104 ـ 87، 1389.

9- زمانی، کریم ، میناگر عشق: شرح موضوعی مثنوی معنوی مولانا جلال الدین محمّد بلخی، چ اول، تهران: نشر نی، 1382.

10- ستاری، جلال ، رمز و مثل در روانکاوی، تهران: توس، 1366.

11- شمیسا، سیروس، بیان، تهران: انتشارات فردوس- مجید،1370.

12- شمیسا، سیروس، نقدادبی، تهران: انتشارات فردوس، 1378.

13- صفا، ذبیح الله، حماسه­سرایی در ایران، تهران: فردوس، 1390.

14- طغیانی، اسحاق و خسروی، اشرف، تحلیل روانکاوانه­ی شخصیت سودابه و رودابه (یگانه­های دوسویه­ی شاهنامه)، کاوش­نامه زبان و ادبیات فارسی، ش21، صص38 ـ 9، 1389.

15-  فردوسی، ابوالقاسم،  شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق، 8 دفتر، تهران: انتشارات دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 1391.

16- فلاحی، منیژه، سیمای منوچهر در شاهنامه، تهران: پارینه، 1381.

17- فوردهام، فریدا، مقدمه­ای بر روانشناسی یونگ، ترجمه­ی مسعود میربها، تهران: اشرفی، 1351.

18- فوردهام، فریدا، روانشناسی یونگ، ترجمه­ی حسین یعقوب­پور، تهران: اوجا، 1374.

19- گورین، ویلفرد. ال و دیگران، راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمه­ی زهرا میهن­خواه، تهران: اطلاعات، 1383.

20- لوفلر، دلاشو، زبان رمزی قصه­های پریوار، تهران: توس، 1366.

21- مختاری، محمد، اسطوره­ی زال، تهران: آگاه، 1369.

22- موسوی، سیدکاظم و خسروی، اشرف، آنیما و راز اسارت خواهران همراه در شاهنامه، زن در توسعه و سیاست، دانشگاه تهران، ش22، صص154 ـ 33، 1387.

23- نوریان، سیدمهدی، و خسروی، اشرف، بررسی کهن­الگوی پیرخرد در شاهنامه­ی فردوسی، مجله­ی شعرپژوهی (بوستان ادب) دانشگاه شیراز، ش15، صص186 ـ 67،1392.

24- واحددوست، مهوش، رویکردهای علمی به اسطوره شناسی، تهران: سروش، 1381.

25- واحددوست، مهوش، نهادینه­های اساطیری در شاهنامه­ی فردوسی، تهران: سروش، 1387.

26- یاوری، حورا، روانکاوی و ادبیات (دو متن، دو انسان، دو جهان)، تهران: نشر تاریخ ایران، 1374.

27- یونگ، کارل گوستاو، انسان و سمبول­هایش، ترجمه­ی محمود سلطانیه، تهران: جامی، 1370.

28- ___________،روانشناسیتحلیلییونگ، ترجمه­­­­­­ی فرزین رضاعی، تهران: ارجمند، 1386.

29- ___________،روانشناسیضمیرناخودآگاه، ترجمه­ی محمدعلی امیری، تهران: علمی فرهنگی، 1387.

30- __________، هندروس ژوزف،انسان و اسطوره­هایش، ترجمه­ی حسن اکبریان طبری،تهران: دایره، 1389.