مقایسه‌ی سیر رواییِ منظومه‌های خسرو و شیرین نامی اصفهانی و نظامی گنجوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

خسرو و شیرین دومین منظومه­ از خمسه­یِ میرزامحمدصادق نامی اصفهانی (1204ق) است که به تقلید از خسرو و شیرین نظامی سروده شده است. این اثر ضمن داشتنِ موضوع و درون­مایه­یِ مشترک و نیز وزن و قالبِ یکسان، موارد افتراق گوناگونی با نظیره­ی خود دارد. تعداد ابیات خسرو و شیرینِ نامی تقریباً
14 23'>اثر نظامی است و حذف بسیاری از حوادث و صحنه­ها، از گیرایی و کششِ داستان کاسته است. نامی در روایت خود، در بسیاری از حوادث دست برده و تغییراتی داده، ترتیب آن­ها را عوض کرده و یا مواردی را حذف یا اضافه کرده است، چرا که مدعیِ خلق اثری هم­پایه­یِ منظومه­ی نظامی بوده است. در این پژوهش که به روش کتابخانه­ای و بر مبنای توصیف و تحلیل انجام شده است، این موارد مورد بررسی قرار گرفته است. گر چه خلاقیت و تواناییِِ نامی را در ایجادِ این دگرگونی­ها، نمی­توان نادیده گرفت و ترکیبات زیبا و تصویرهای شعریِ او را که محققان را به تحقیق و بررسیِ آثارش ترغیب می­کند نباید از نظر دور داشت، اما باید اذعان کرد که نامی در روایتِ خسرو و شیرین، چندان موفق نبوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparison between the narrative process of Nami Esfahani and Nezami Ganjavi's Khosrow-va-Shirin

نویسندگان [English]

  • m m 1
  • a o 1
  • f s 2
چکیده [English]

Khosrow-va-Shirin is the second poem collection in Mirza Muhammad Sadeq Nami Isfahani's Khamseh (1204 AH), which was written imitating Nezami's Khosrow-va-Shirin. In spite of possessing a common theme and identical rhythm and format, this writing differentiates with its counterpart in many points. The number of  Nami's  Khosrow-va-Shirin verses  are almost two-third of  those of Nezami's and  deleting many events and scenes, has declined charisma and charm of the story.  Nami has changed many events, stirred their arrangement and removed and added some; because he claimed that he created a poem collection equal to Nezami's.                                                                                             
     In the present study, These cases were investigated using the library and descriptive- analytic methods. Although Nami's creativity, his ability to create these changes and  using artistic combinations and poetic images- which encourage the researchers to study  his works- cannot be ignored, it must be acknowledged That he has not been particularly successful  in narrating the story of  Khosrow-va-Shirin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lyrical literature
  • Persian poetry
  • Khosrow-va-Shirin
  • Nami Isfahani
  • Nezami Ganjavi

آقاحسینی، حسین،  مقایسه­ی خسرو و شیرین شهاب ترشیزی با خسرو و شیرین نظامی، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال دوم، شماره هشتم، صص36-21، 1389.

2-آیتی، عبدالمحمد، گزیده­ خسرو و شیرین نظامی، چاپ دوم، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی،1370.

3-اشرف­زاده، رضا، نشان تیشه فرهاد (نقد و متن کامل فرهاد و شیرین وحشی بافقی)، چاپ اول، تهران: انتشارات صالح، 1376.

4-پورزینی، خدیجه، معرفی پایان­نامه­های تصحیح متون در دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، گزارش میراث، دوره دوم، شماره سوم و چهارم، صص 55-50، 1391.

5-ذاکرالحسینی، محسن، نقد و بررسی وامق و عذرای نامی اصفهانی، نامه فرهنگستان6/3، صص 139-136.

6-ریپکا، یان، تاریخ ادبیات ایران، ترجمه ابوالقاسم سری، جلد اول، تهران: نشر سخن،1382.

7-زرین­کوب، عبدالحسین، نقش بر آب، چاپ دوم، تهران: انتشارات معین، 1370.

8-...................، پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد، چاپ اوّل، تهران: نشر سخن، 1372.

9-...................، از گذشته­یِ ادبی ایران، چاپ دوم، تهران: نشر سخن، 1383.

10- شعبان­زاده، مریم، شور شیرین (جستاری در تلقی عرفانی نظامی از عشق)، پژوهشنامه ادب غنایی، سال هشتم، شماره چهاردهم، صص 94-73، 1389.

11-صفا، ذبیح­الله، تاریخ ادبیات در ایران، جلد دوم، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات فردوسی،1371.

12-طغیانی، اسحاق  و  زهرا معینی­فرد، آرمان­شهر زنان در خسرو و شیرین نظامی، پژوهشنامه ادب غنایی، سال ششم، شماره یازدهم، صص 130- 113، 1387.

13-................ و سمانه جعفری، شیرین­ترین حکمت­های خسروی(در غنایی­ترین اثر نظامی، امیرخسرو و هاتفی)، پژوهشنامه ادب غنایی، سال هفتم، شماره سیزدهم، 62-39، 1388.

14-محمدی افشار، هوشنگ  و  عبدالعلی اویسی، مقایسه سه قهرمان خسرو و شیرین نظامی با دو نظیره آن...، کتاب ماه ادبیات، شماره هفتادوچهارم، صص 44-34، 1392.

15-نامی اصفهانی، میرزا محمدصادق، خسرو و شیرین، نسخه­خطی شماره1693084، سازمان اسناد وکتابخانه ملی ایران (nlai،ir کتابخانه و اسناد دیجیتال)، کتابت1252ق، ثبت1/2698 ف.

16-................. ، تاریخ گیتی گشا (در تاریخ زندیه)، به کوشش عباس اقبال آشتیانی، تهران: بی­جا، 1368.

17-................. ، وامق و عذرا، به کوشش رضا انزابی نژاد و  غلامرضا طباطبائی مجد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1381.

18-نظامی گنجوی، الیاس­بن یوسف، خمسه­ی نظامی گنجوی، تصحیح حسن­وحید دستگردی، تهران: انتشارات علمی، 1317.

19-وحیدیان کامیار، تقی، بررسی منشأ وزن شعر فارسی، چاپ سوم، مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1376.

20-یزدانی، سوسن و مسعود روحانی، بررسی جنبه­های تاریخی دو منظومه خسرو و شیرین نظامی و شیرین و خسرو دهلوی، پژوهشنامه ادب غنایی، سال دهم، شماره نوزدهم، صص186-167، 1391.

21-یوسفی، غلامحسین، چشمه روشن(دیداری با شاعران)، چاپ سوم، تهران: علمی،1370.