نقد و تحلیل تشبیه در دیوان سنجر کاشانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

سنجر کاشانی یکی از شاعران قرن یازدهم است که در هند از شهرت و اعتبار زیادی برخوردار بوده و همچون دیگر شاعران سبک هندی به صورخیال رویکرد ویژه‌‌ای داشته‌‌است. در این تحقیق تشبیه به‌‌عنوان عنصر اصلی و سازندة تصویر در شعر وی، بر‌‌اساس روش تحلیلی-توصیفی نقد و بررسی شده‌‌است. سنجر درمجموع 1492 بار در 5506 بیت، برای ارائة مضامین مورد‌‌نظرش از تشبیه بهره‌‌برده‌‌است. از مجموع تشبیهات به‌‌کار رفته، 797 مورد تشبیه بلیغ است که تأثیر زیادی در بلاغت و غنای تصاویر داشته‌‌است. وی در ساخت تشبیه از اشیاء، ابزار، امور ذهنی، انسان و اعضا و متعلقات وی، بیشترین الهام را گرفته و علاقة زیادی به همراه‌‌کردن تشبیهاتش با برخی از شگردهای خیال‌‌انگیز همچون استعاره، کنایه و اغراق داشته‌‌است. با‌‌این‌‌وجود، پیچیدگی و ابهام چندانی در ساختار تشبیهات دیوانش دیده نمی‌‌شود. سخنور کاشانی در موارد متعددی موفق شده‌‌است تا با واردکردن عنصری تازه در تشبیهات آشنا و تثبیت‌‌شدة شعر فارسی، به‌‌گونه‌‌ای از آن‌‌ها آشنایی‌‌زدایی کند‌‌ و موجب غرابت و تازگی آن‌‌ها شود. افزون‌‌بر این، تشبیهات تازۀ متعددی در مجموعة تصاویر وی به‌‌کار رفته‌‌است. هرچند در پاره‌‌ای موارد می‌‌توان مایه‌‌هایی از پویایی و تحرک را در ساختار تشبیهات مشاهده کرد؛ اما درمجموع تشبیهات، تصاویری ساکن و ایستا هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Critical Analysis of Simile in SanjarKashani’s Poems

نویسندگان [English]

  • hossein ettehadi 1
  • mahmoud Abbasi 2
  • abdolali oveisi 2
1 Ph.D. student of Farsi language and literature of Sistan and Baluchestan University
2 Associate professor of language and literature of the University of Sistan and Baluchestan
چکیده [English]

1. Introduction
Rhetoric is the knowledge dealing with different ways of expressing meaning. Simile is one of the techniques of it. Various definitions of simile have been offered that all of them are based on the notion that simile indicates the affinity between two things or persons. Particularly, it is said “simile in rhetoric means showing the similarity of one thing with another thing in sense” (Erfan, 1395: p. 46). Simile is regarded as the most significant element in reflecting experiences, beliefs, and thoughts of a rhetorician. Hence, it is considered as the commonest literary figure because it is “the core of most of poetic imaginings. The different types of simile found their origin in similarity that imagination discovers and expresses in various forms” (Pornamdaran, 1390: p. 214).
Simile assists a poet to make the abstract concrete through looking at tangible phenomena from fresh angles. A major part of discussion concerning simile turns round the point of similarity, a common feature that establishes the similarity between two things. The best type of simile shows the most amount of affinity between the two sides.
There is scanty biographical information about Sanjar Kashani. In Tazkareh Riyaz Ashoara, Aligholikhan says “ he was an artist of his time, came to India, and prospered (p. 666). Amin Ahmadrazi believes that “in his speech and poetry he surpassed his father” (p. 1032). Sanjar died when he was returning to Iran after being summoned by Shah Abbas.
 
2. Methodology
To approach Sanjar’s poetic style, this study investigates all the similes employed in his collection of poems. This study is done in a descriptive-analytic method.
3. Discussion
Sanjar was so interested in using simile with other literary figures. It causes the reader to discover the claimed similarities and to enjoy fully the artistic pleasure in his poems. In addition to simile, Sanjar uses irony, metaphor, syllepsis. It is required to note that every new simile can be used in one of the two ways in a literary work. First, reintroduction of stereotypical similes. Second, creation of new similes by the poet himself. There is no doubt that the second type of similes are more valuable.
4. Conclusion
    Snajar Kashani was a great poet o Indian Style in eleventh century who employed plenty of similes in his poetry. There is a wide range of things compared in his similes. He was inclined to use to choose abstract ideas, human beings, and their parts of their bodies as his tenors. His vehicles mostly include objects, tools, and natural phenomena. More than half of his similes are structurally eloquent and they have major role in the richness on images in his poetry. Though Sanjar associates simile with other literary figures and it has caused compression of literary images, it has not led to vagueness and ambiguity in his poems. Some of the methods for using similes are personalized by Sanjar and he connects them by symmetry. Besides, Sanjar had special interest in in words such as “grass” and “store” and has created many similes using these terms. He also defamiliriazes some of common similes by adding a new element to them. It must be noted that the images offered by his similes are mostly static and fixed.
References

Abadi Bavil, Mohammad (1357). Zarayef and Tarayef. Tabriz. Association of Professors of Persian Language and Literature.
Afifi, Rahim (1376). Farhanhname Sheri. 2nd ed. Tehran:soroush.
Alhashemi, Ahmad. (1381) Javaher Albalaghah .trans. Hassan Erfan. 3rd ed. Ghom; balaghat.
Anvari, Hassan. (1383). Farhang Kenayat Sokhan. Tehran: Sokhan.
Daneshvar, Simin (1389). Elm Aljemal va Jamal Dar Adab Farsi. Tehran: Ghatreh.
Erfan, Hassan (1395). Karaneha Sharh Farsi Mokhtasar Almaani. 8th ed. 3rd vol. Ghom: Hejrat.
Fakhr Azmani Ghazvini, Mola Abdolnabi (1340).  Tazkareh Meykhaneh. Tehran: company.
Farshidverd, Khosro (1382). About Literature and Literary Criticism. 4th ed. Tehran: Amirkabir.
Ghodame Ben Jafar (1384). Criticism of Poetry. Tehran: Parastesh.
Golchinmani, Ahmad (1369). Karevan Hend. Mashhad: Astan Ghods.
Jorjani, Abdolghaher (1389). Asrar Albalaghah 5th ed. Trans. Jalil Tajlil. Tehran: Tehran University.
Motemn, Zeynolabedin (1371). Tahavol Sher Farsi. 4th ed. Tehran: Tahoori.
Nabiloo, Shirvi and Alireza, Mostafa (1389). “Moghayese Sakhtar Tashbihat Makhzan Alasrar va Matla Alanvar”. Mojale Fonoon Adabi Daneshgah Esfahan. 2 (winter): 35-62.
Natel Khanlari, Parviz (1371). Saeb va Sabk Hendi da Gostareh Tahghighat Adabi. Tehran: Ghatreh.
Pornamdaran, Tahgi (1390). Journey in Fog. 3rd ed. Tehran: Sokhan.
Razi, Amin ahmad (1389). Tazkareh Haft Eghlim. 2nd ed. Tehran: Soroush.
Safa, Zabiolah (1373). Literary History In Iran. 10th ed. 3rd vol. Tehran:Ferdos.
Sanjar Kashani, Mir Mohammad Hashem (1387). Tehran: Parliament Library.
Shafiee Kadkani, Mohammadreza (1383). Literary Figures in Persian Poetry. Nineth ed. Tehran: Agah.
Shamisa, Soroush (1379). Stylistics of Poetry . fifth ed. Tehran: Ferdos.
---------------------- (1386). Rhetoric. 2nd ed. Tehran: Mitra.
--------------------- (1387) Farhang Esharat. 2nd ed. Tehran: Mitra.
Shams Langroodi, Mohammad (1372). Sabk Hendi va Klim Kashani. Tehran: Markaz.
Shebeli, Namani (1314). Sher Alajam Ya Adabiyat Manzoom Iran. Trans. Fakhr Daee Gilani. Tehran: Matabe Majles.
Vale Daghestani, Aligholikhan (1391). Tazkare Riyaz Alshoara. Tehran: Peghooheshga.  
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • SanjarKashani
  • Simile
  • Decoration of Simile
  • Conflict of Image
  • Angle of Simile
  • Simile materials
 

-‌ منابع

1. آبادی باویل، محمد، ظرایف و طرایف، تبریز: انجمن استادان زبان و ادبیات فارسی، 1357.

2. الهاشمی، احمد، جواهرالبلاغه، ترجمه و شرح حسن عرفان، چاپ سوم، قم: نشر بلاغت، 1381.

3. انوری، حسن، فرهنگ کنایات سخن، تهران: سخن، 1383.

4. پورنامداریان، تقی، سفر در مه، چاپ 3، تهران: سخن، 1390.

5. جرجانی، عبدالقاهر، اسرارالبلاغه، ترجمۀ جلیل تجلیل، چاپ 5، تهران: دانشگاه تهران، 1389.

6. دانشور، سیمین، علم الجمال و جمال در ادب فارسی، تهران: قطره، 1389.

7. رازی، امین‌‌احمد، تذکرۀ هفت‌‌اقلیم، چاپ 2، جلد دوم، تصحیح تعلیقات و حواشی سید محمدرضا طاهری، تهران: سروش، 1389.

8. سنجر کاشانی، میر محمد‌‌هاشم، دیوان، تصحیح و تحقیق حسن عاطفی، عباس بهنیا، چاپ 1، تهران: کتابخانۀ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1387.

9. شبلی نعمانی، شعر العجم یا ادبیات منظوم ایران، ترجمة سید محمدتقی فخر داعی گیلانی، تهران: مطبعة مجلس، 1314.

10. شفیعی کدکنی، محمدرضا، صورخیال در شعر فارسی، چاپ 9، تهران: آگه، 1383.

11. شمس لنگرودی، محمد، سبک هندی و کلیم کاشانی، تهران: مرکز، 1372.

12. شمیسا، سیروس، سبک‌‌شناسی شعر، چاپ 5، تهران: فردوس، 1379.

13. ـــــــــــــــ ، بیان، چاپ 2، تهران: میترا، 1386.

14. ـــــــــــــــ ، فرهنگ اشارات، چاپ 2، تهران: میترا، 1387.

15. صفا، ذبیح‌‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، جلد سوم، چاپ 10، تهران: فردوس، 1373.

16. عرفان، حسن، کرانه‌‌ها؛ شرح فارسی مختصرالمعانی، چاپ 8، جلد سوم، قم: هجرت، 1395.

17. عفیفی، رحیم، فرهنگنامة شعری، چاپ دوم، تهران: سروش، 1376.

18. فخرالزمانی قزوینی، ملاعبدالنبی، تذکرۀ میخانه، با تصحیح و تنقیح و تکمیل تراجم به اهتمام احمد گلچین‌‌معانی، تهران: انتشارات شرکت نسبی حاجمحمدحسین اقبال و شرکاء، 1340.

19. فرشیدورد، خسرو، دربارة ادبیات و نقد ادبی، چاپ 4، تهران: امیرکبیر، 1382.

20. قُدّامه‌‌بن‌‌جعفر، نقدشعر، تصحیح بوریس بونیباکر، ترجمة ابوالقاسم سرّی، تهران: نشر پرسش، 1384.

21. گلچین‌‌معانی، احمد، کاروان هند، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1369.

22.مؤتمن، زین‌‌العابدین، تحول شعر فارسی، چاپ 4، تهران: کتابخانة طهوری، 1371.

23. ناتل‌‌خانلری، پرویز، صائب و سبک هندی در گسترة تحقیقات ادبی، به کوشش محمدرسول دریا‌‌گشت، تهران: قطره. 1371.

24. نبی‌‌لو، شیروی؛ علی‌‌رضا، مصطفی، مقایسة ساختار تشبیهات مخزن‌‌الاسرار و مطلع‌‌الانوار، مجلة فنون ادبی دانشگاه اصفهان، شمارة دو، صص 62-35، پاییز و زمستان، 1389.

25.واله داغستانی، علیقلی‌‌خان، تذکره ریاض‌‌الشعرا، تصحیح و مقدمه ابوالقاسم رادفر و گیتا اشیدری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1391.