سیر اعتلایی در داستان «گنبد سیاه» نظامی گنجه‌‌‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم

چکیده

نظامی ‌‌گنجه‌‌ای ازجمله منظومه‌سرایان برجستۀ ادبیات فارسی است که تأثیر شیوۀ داستان‌سرایی‌اش بر شاعران پس از او کاملاً مشهود است. هفت‌پیکر نظامی گنجه‌ای، چهارمین اثر برجستۀ اوست. وی در این اثر ازطریق داستانک‌‌های رمزی، سیر اعتلایی انسان را در قالب داستان بیان می‌‌کند. «سفر» یکی از مضمون‌های رایج در داستان‌های عرفانی است که در آن سالک طی مناسکی با خلع لباس بشری، از حضیض نفس به اوج قطب نورانی‌‌اش دست می‌‌یابد. گنبد سیاه اولین داستان برجستۀ این اثر ادبی است که در این داستان، سالک در پی یافتن علت سیاه‌پوشی مسافر سیاه‌پوش، مشتهیات دنیوی را رها می‌کند و برای دریافت پاسخ سؤال خود، سفری را آغاز کند. البته این سفر برخلاف پژوهش‌‌های پیشین، نه‌تنها نقشی در سقوط شخصیتی او ندارد، بلکه سالک با صعود به آسمان به دیدار معشوق ازلی نائل می‌شود؛ بنابراین این ضرورت ایجاب می‌کند تا ضمن اشاره به سیر اعتلایی سالک در این سفر، به روش تحلیلی و تفسیر داستان براساس مبانی عرفانی، به چگونگی دست‌یابی او به این مقامات و دلیل اصلی سیاه‌پوشی مردم شهر مدهوشان پاسخ دهیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Promise in the story of the "black dome" of the Nizami gangei closet Abstract

نویسندگان [English]

  • Maryam Rahmani 1
  • mohammad Fouladi 2
1 PhD student of Persian language and literature in Qom University
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Qom University
چکیده [English]

 
Extensive Abstract:
Abstract
1-Introduction
Djamal Al-Din ABU MUHAMMAD ILYAS b.Yusuf is the sixth century great poets and narrator. The influence of Nizam’s work on the subsequent development of Persian literature has been enormous. Not only his unique style but also his profound effect on other poets is obvious. The Haft Paykar is the fourth course of his poetic idea. Using code of human’s transcendence, them of most “flash fiction” is journey, imaginary aspect.  To find out way back to his orgin , whitin undergoing rituals, Wayfarer( Salik) ,in these journies, passes several valleys so that he reaches high peak of luminosity from depth of soul.
2-Research methodology
 Through analytical method, the paper interprets content based on the  mystical foundations of text.
3-Discussion
The black dome is the first story of the Haft Paykar’s ladies whose analysis is an important issue. On the contrary  past researches that  indicate  wayfarer’s falling of the personality, the present study shows this journey is a mean of ascension and transcendence. Journey doesn’t have a negative consequence in it, but, the journey makes wayfarer ascend heaven to meet the eternity beloved .The king, in this spiritual journey, convey boundless enthusiasm that emerges in the black passenger to return his origins. He steps in a circle of progression in the path and, while power of compassion  encompasses  him, In every stage, by eliminating the contamination of the senses, it finds that it is possible to cast a burqa out of a curtain,looks at the wayfarer and sees the signs and wonders of the realm of the kingdom. This mode is called mystic interpretation and intuition. There are changes in the personality of the wayfarer ,which are formed  in three stages.  In The stage of the call, the first stage of” progression in the path”,wayfarer  decides to change inside and outside  unfavorable situation.In the same way,a kind of inner temptation tries to make wayfarer gives up his decision .Meanwhile, the mentioned stage the ‘director must be required to awake the  wayfarer’s seductive psyche while uncovers its mysterious mystery in the world of affairs At this juncture, wayfarer concludes that the mortal universe is not his official, so the craving to his original source is prompted in his heart in way that Shah decides to put in effort to find out his answer the answers. (This determination [tells] a deep desire for internal change. This stage begins in the story of the black dome when a black man comes to the king's presence. Therefore, by gaining some kind of knowledge the wayfarer begins his inner journey to achieve perfection, which is necessary to provide spiritual reciprocity. It is not possible unless through the “progression in the path”, thus, the wayfarer must go through the levels and authorities to achieve it In the aftermath of this transformation, he will achieve self-cultivation, which is interpreted  in mysticism as evaporation and analysis, respectively. Therefore, the king, in search of the discovery of his own darkness, decides to abandon the world of monarchy and conspiracy, and move to the clear horizons in search of a secret secret slowly. To get a clue of the existing fact. The Shah must go to the planet to enter the next stage and cultivates the soul, (evolution). The sky in this story (the story of the black dome) is a big boon The place where the ghosts climb right. In the sky, the king descends on a lush and beautiful land within a half-day; A crowd of Houris with a beautiful lady suddenly attracted his attention. These women are manifestations of divine nature and promising joining him; that the wayfarer for divine knowledge should see their beauty The king at the same meeting wants to join the queen, but in pursuit of such a status, the seeker must  go through the levels and authorities to achieve it In the aftermath of this transformation, he will achieve self-cultivation, which is interpreted  in mysticism as evaporation and analysis, respectively. Therefore, the king, in search of the discovery of his own darkness, decides to abandon the world of monarchy and conspiracy, moving to the clear horizons in search of a secret .To get a clue of the existing fact. The king at the same meeting wants to join the queen, but in pursuit of such a status, the wayfarer must learn the philosophy of patience that entails the pleasure of connecting. This land is a (Agitation Office ) who is trait of” possessor spiritual states”. Therefore,as  he is not allowed to stop him permanently its ruler is in any case condemned to return. (So asking for a visit and joining with him is not an answer anything than ‘You will not see me".
4-Conclusion
Haft Paykar is the fourth revolutionary circle of Nizami's poetic idea in which he explains human's transcendence in form of mystical ascension. It involves in three ways in which wayfarer not only achieves mystical stations but also finds out what makes the city silent and wearing in black is anything than comprehension of the spiritual unveiling
Reference
1-Holy Quran
2-Attar Neishabouri, Farid al-Din,Taḏkerat al-awlīā (1981) ,edied by the Essential Sacred Writings From -
attributed to Bahr al-ulum, Tehran(1998).
                                             3-Eliade Mircea , Essential Sacred Writings From Around the World , Translated by    Vol. 4, Mani Saliha Allameh, Tehran, Fars
4-Hosseini Tahrani, Mohammad Hussein A treatise attributed to Bahr al-ulum, Tehran(1998).
5-Hosseini Ishaq, or Seyyed Reza and Zahmat-Kesh Hussein , An explanation of the " Lan tarani" story based onmystic thoughts, Erfan Research, pp. 15-4, Islamic Scientific Society of Islamic Sufism, Spring and Summer(2014)
. 6-Ibn Babuyeh Qomi, Abi Ja'far Mohammadbn Ali ibn al-Hussein I Layehzayar al-Faghih, 6th c., Translated by Mohammad Jawad Ghaffari, Tehran, Dar al-Kabul Eslamiyah3- Eliade Mircea(2006).
7-Jean Chevalier, ‎Alain Gheerbrant A dictionary of symbols, Translated by Soodabeh Fazaheli, Tehran, Jayhoon publishment (2006).
8-Kashifi Sabzevari, Maulana Hossein Vaiz (Bi) edited by Mohammad Jafar Mahjub, Iran Culture Foundation Publishing
9-Lahiji, Shams-al-Din Muhammad, Mofatih al-Ayaz Fe Description Golshan-e Raz, edited by Mohammad Reza Barzegar Khaleghi, Tehran, Zavar publishment(2002).
10-Meybodi, Rashid al-Din,    Kašf al-asrār wa ʿoddat al-abrār    , edited by Ali Asghar Hekmat, Tehran, Amir Kabir Publishment, Third Edition(1981).
11-Majlesi, Mohammad Baqer, Bihar Al-Anwar 128 C,edited by Seyyed Javad Alavi, Darolkab-e Eslami, publishment(1985).
12-Najm Razi, Abdullah bin Muhammad, Marmūzāt-i Asadī, edited by Mohammad Reza Shafiei Kodkoni, Tehran, Speech(2002).
13-____________________ Mirṣād al-ʻibād, edited by
Mohammad Amin Riahi, Tehran, Scientific and Cultural(2005).
14- Nizami Ganjawi, Elias bin Youssef ,   khamsa  , Hermes, Tehran, Third edition(2011)
15-Reaze, Heshmatollah , Nizami’s stories and messages, Tehran, Haqiqat publisher(2006).
16-Pouranamdari, Taqi, The Prophets' Story in Shams anthology, Tehran, Institute of Cultural Studies and Research(1985).
17-Ripka, Jan, Kliima, Attak, Bechka, Irgyi, Iranian Literature History, Kikhsro Agriculture, Tehran, Gothenburg Publishers and Javidan Khrud, First Edition(1998).
.18-Sajjadi, Seyyed Ja'far ,The Culture of Mystical Expressions, Taheri, Tehran(2003).
19-Suhrawardi, Shahabuddin ,Red Wisdom  by  Pournamdarian, Tehran, Speech(2011).
20- Mohseni, Morteza and Esfandiar, Sabikeh, The study of the mystical aspects of the military "Lilly and Majnoon" and its comparison with Attar's "Disaster", Journal of Encyclopedia of Literature, University of Sistan and Baluchestan, Year 10, Number Eighteenth, pp. 120-97, University of Sistan and Baluchestan, spring and summer (2012).
21-Ṣafā ,Zabiḥ-Allāh,story of Literature in Iran, Tehran, Ferdowsi publishment(1989).
.22-Sadr al-Din Shirazi, Mohammad ibn Ebrahim (1992), Gnosticism and mysticism, Translated by Mohsen Bidarfar, Tehran, Al-Zahra Publications.
23-Tahaniwi, Muhammad A'li ibn Ali (a) The term "Ibn al-Fonoun", indeterminate: Kolkata
24-Yong, Karl Gustav, Four four archetypes Translated byParvin Faramarzi, Tehran,Astan  Quds Razavi publishment
(1988).
25-Yasribi, Yahya Mysticism (An Investigation into the Evolution, Principles, and Sufism) Eighth Edition, Qom,Islamic Science research center (2002).
26-Zarinkoub, Abdul Hussein Sea in the jug, Tehran, Scientific publication, Eighth Edition(1999) . 
27-Zomorodi, Homeira , a comparative attitude toward religions and myths in Ferdowsi's Shahnameh,Nizami Khamsa and Attar’s Manṭeq al-ṭayr , Tehran, Zavar publishment(2003).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ganjayi nizame
  • Haftpiker
  • Garrison and Prophet
  • transcendental garrison
  • Revelation

-‌ منابع

  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌بابویه قمی، ابی‌جعفر محمدبن‌علی‌بن‌الحسین، من لایحضرة الفقیه، ج 6، مترجم محمدجواد غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1385.
  3. الیاده، میرچا، متون مقدس بنیادین در سراسر جهان، ج 4، ترجمۀ مانی صالحه علامه، تهران: فراروان، 1387.
  4. پورنامداریان، تقی، داستان پیامبران در کلیات شمس، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1364.
  5. تهانوی، محمد‌بن‌علی، کشاف اصطلاحات الفنون، کلکته، بی‌‌تا.
  6. حسینی اسحاق‌نیا، سید رضا؛ حسین، زحمت‌کش، شرح واقعۀ «لن ترانی» در اندیشۀ عرفا، پژوهش‌نامۀ عرفان، شمارۀ 4، صص 42-15، بهار و تابستان 1390.
  7. حسینی‌‌طهرانی، محمدحسین، رسالۀ سیر و سلوک منسوب‌به بحرالعلوم، تهران: ١٣٧٠.
  8. ریاضی، حشمت‌‌الله، داستان‌‌ها و پیام‌‌های نظامی گنجوی، چاپ اول، تهران: حقیقت، 1385.
  9. ریپکا، یان؛ کلیما، اُتاکار؛ بچکا، ایرژی؛ تاریخ ادبیات ایران، ترجمۀ کیخسرو کشاورزی، چاپ اول، تهران: انتشارات گوتنبرگ و جاویدان خرد، 1370.

10. زرّین‌‌کوب، عبدالحسین، بحر در کوزه، چاپ هشتم، تهران: انتشارات علمی، 1378.

11. زمردی، حمیرا، نگرش تطبیقی ادیان و اساطیر در شاهنامۀ فردوسی، خمسۀ نظامی و منطق‌‌الطیر، تهران: زوّار،1382.

12. سجادی، سید جعفر، فرهنگ تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری، 1375.

13. سهروردی، شهاب‌الدین، عقل سرخ، تصحیح: تقی پورنامداریان، تهران: سخن، 1390.

14. شوالیه، ژان؛ گربران، آلن رب، فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: جیحون، 1385.

15. صدرالدین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم، عرفان و عرفان‌نمایان، ترجمۀ‌‌ محسن بیدارفر، تهران: انتشارات الزهرا، 1371.

16. صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوسی، 1368.

17. عطار نیشابوری، فریدالدین، تذکره اولیا، به کوشش محمد استعلامی، چاپ پنجم، تهران: زوّار، 1360.

18. کاشفی سبزواری، مولانا حسین واعظ، فتوت‌نامۀ سلطانی، به اهتمام محمدجعفر محجوب، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، بی‌تا.

19. لاهیجی، شمس‌‌الدین محمد، مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز، تصحیح محمدرضا برزگر خالقی، تهران: زوّار، 1381.

20. محسنی، مرتضی؛ اسفندیار، سبیکه، بررسی جنبه‌‌های عرفانی در «لیلی و مجنون» نظامی و مقایسۀ آن با « مصیبت‌‌نامه‌‌ی» عطار، پژوهش‌نامۀ ادبیات غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال دهم، شمارۀ 18، صص 120-97، دانشگاه سیستان و بلوچستان، بهار و تابستان 1391.

21. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج 128، تحقیق و تعلیق: سید جواد علوی، تهران: دارالکتب اسلامیه، 1362.

22. میبدی، رشیدالدین، کشف‌الاسرار و عدّة‌الابرار، به اهتمام علی‌اصغر حکمت، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، 1361.

23. نجم رازی، عبدالله‌بن‌محمد، مرموزات اسدی، تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی، تهران: سخن، 1381.

24. ـــــــــــــــــــــــ ، مرصاد‌العباد، به اهتمام محمد‌امین ریاحی، تهران: علمی و فرهنگی، 1384.

25. نظامی گنجوی، الیاس‌بن‌یوسف، خمسه نظامی، چاپ سوم، تهران: هرمس، 1390.

26. یثربی، یحیی، عرفان نظری تحقیقی در سیر تکاملی و اصول و مسائل تصوف، چاپ هشتم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم، 1374.

یونگ، کارل گوستاو، چهار صور مثالی: مادر، ولادت مجدد، روح، کار، پروین فرامرزی، تهران، آستان قدس رضوی، 1368