منشور اخلاق آرمانی در خمسه‌ی امیرخسرو دهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2007.896

چکیده

با مطالعه‌ی تاریخ گذشتگان و توجه به زندگی امروز جهانیان، به نظر می‌رسد که یکی از نیازهای همیشگی انسان،‌ پای‌بندی به امور اخلاقی‌ست. این پای‌بندی به اخلاق پسندیده، هم می‌تواند در تکوین شخصیت هر فرد و ایجاد تعادل وجودی خودش مؤثر باشد و هم در پیوند میان انسان‌ها و جوامع انسانی نقش مهمی داشته باشد.توجه به اخلاق پسندیده و اصلاح ناهنجاری‌های اخلاقی‌، همیشه مورد توجه دانشمندان و شاعران فارسی زبان بوده است. شاعرانی که بسیاری از آن‌ها عنوان حکیم داشته‌اند. توصیه‌ی این شاعران حکیم به اخلاق پسندیده، بیشتر در قالب موعظه و اندرز و گاه در قالب حکایت و داستان متجلی شده است.
امیرخسرو یکی از شاعرانی‌ست که آثارش از نظر مسایل اخلاقی حایز اهمیت است، زیرا هم زندگی شخصی او ویژگی‌های خاص دارد و هم اشعار و آثار فراوانش!
او از افراد نادری ا‌ست که از سنین نوجوانی وارد دربار شده و این وابستگی به دربار تا آخرین ماه‌های زندگی‌اش ادامه داشته و به روایتی از کودکی در زمره‌ی سالکان و رهروان طریقت درآمده و دست ارادت به پیر و مرشدی کامل داده و تا آخرین لحظه ی زندگی بدان پای‌بند بوده است.
امیرخسرو می‌تواند سمبل و نمونه‌ی کسانی باشد که با همه‌ی وابستگی به دربارها، توانسته‌‌اند اخلاق متکبّرانه و فاسد درباری نداشته بلکه تا آخر عمر، اخلاق درویشانه و محبت‌آمیز خود را حفظ کنند و خود را به صورت یک الگو برای دیگران مطرح نمایند.
علاوه بر این، او در آثارش به مسایل اخلاقی توجه ویژه داشته و بخصوص در مثنوی‌هایش برای تشویق به اخلاق پسندیده و آرمانی اشعار فراوانی را در قالب موعظه و اندرز سروده است.
از آن‌جا که بخش مهمی از این مواعظ را خطاب به فرزندانش سروده و انسان ارزشمندترین چیزها را برای فرزندش می‌خواهد، می‌توان آرمان‌های اخلاقی شاعر را از لابه‌لای این ابیات جست‌وجو کرد. به همین دلیل ما در نیمه‌ی نخست مقاله، زندگی شخص امیرخسرو و در نیمه‌ی دوم آن اندرزهای امیرخسرو خطاب به فرزندانش را مورد بررسی قرار داده‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ideal Ethical Charter In The Quintet Of Ameer Khosro Dehlavi

چکیده [English]

Examining into the history of the ancients and looking into the mode of life of the people of the world of today, it seems that one of the permanent necessities of the mankind has always been his adherence to the ethical norms. Such adherence to admirable ethical norms can play a vital role inpersonality-making of each individual and its existential equilibrium as well as the creation of a bondage between the people from all walks of life and the human societies.
The scholars and Persian poets have always been mindful of the laudable ethics and of the correction of the ethical abnormalities. Many of them earned the title of 'philosopher'. Their recommendations about the praiseworthy ethics have mostly been manifested in the form of preaching and advice.
Ameer Khosro is one of the poets whose works on ethical considerations carry due importance since not only his private life is endowed with special features but his poetry and works have also taken on abundantly such characteristics.
He is one of the unique persons who had the privilege to enter the courts of kings quite in his prime youth and this affiliation to courts remained intact till last months of his life; and according to some narrative, he had turned to be a follower and wayfarer of “the path of truth” from his very childhood. He had devoted himself to the bondage of a perfect mentor and guru and had remained a loyal devotee to him till his last breath.
The person of Ameer Khosro, thus, can be a symbol and model for such people who, despite their indispensable attachment to courts of kings, have always remained aloof of haughty and corrupt manners of courts, rather have had maintained this mystic and affectionate demeanour till their last breath and as such have established themselves as paragons for others.
In addition, he pays substantial attention towards ethical issues in his works, particularly in his ‘mathnavis’ in which he exhorts praiseworthy and ideal conduct.
In this regard, he has composed an enormous body of his verses in the form of preaching and advice.
 Since a major portion of the preaching is addressed to his children and naturally every human being wishes the most valuable things for his offsprings, as such one can find out the ideal ethics of the poet only by reading between the lines in these couplets. Because of this, the first half of this article deals with the investigation into Ameer Khosro's life, while the second half concerns itself about Ameer Khosro's advice in which he addresses his progeny.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ameer Khusrau
  • Ideal Ethics
  • Advice
  • Poet Laureate