ریشه شناسی واژه ی اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2008.916

چکیده

تاکنون مقالات و کتب بسیاری به شرح تاریخ اصفهان پرداخته­اند اما در میان این آثار به تحول تاریخی و ریشه­ی این واژه به ندرت اشاره شده است. از آنجا که بسیاری از نام­ مکان­های جغرافیایی به علت روایات­مختلف، مورد تردید است و در موارد بسیاری برای پی­بردن به شکل اصیل این گونه واژه­ها­، تحول آوایی آن به کمک ما می­آید؛ در نتیجه، در بررسی این مقاله ابتدا بر متون جغرافیای تاریخی نویسندگان پیش از اسلام و بعد از اسلام تکیه شده، سپس در مورد تحول آوایی نیز از نظریات زبانشناسان مطرح آلمانی موجود در منابع کتابخانه­ای، استفاده­ کرده­ایم. در این مقاله، در آغاز به ذکر خلاصه­ای از تاریخچه و واژه ی اصفهان همراه با معنی آن در متـون تاریخی پرداخته­ایــم و به دنبـال آن به تحول آوایـی دو واژه ی "سپاه و اسب" بـه صورت بازسازی شده از هند و اروپایی تا فارسی­نو اشاره شده است. در نتیجه­گیری هم بر اساس تحول آوایی این دو واژه، سپاه را با واژه ی اصفهان مرتبط دانسته­ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Etymology of the word Isphahan

چکیده [English]

Till now several books and articles have been written explaining the history of Isphahan,but throughout these works little has been written about the historical changes and the root of this word. The names of many geographical places are still unknown due to different narrations. We can easily find out the original names of many places with the help of   the phonetic changes in their names.
   To write this article at first all the geographical text written by the pre Islamic or Islamic authors was collected, secondly the view of different German linguists regarding phonetic changes was gathered from different books available in the libraries.
   In the beginning of this article a brief history and the meaning of the word Isphahan is being given. This information is collected from different historical sources.
Moreover the phonetic changes from the Indo European till the Modern Persian era in the two reconstructed words ‘Sipah’(army) and ‘Asb’(horse) have also been  pointed out.
  As a conclusion it can be said that on the basis of the phonetic changes in the above mentioned words it is apprehended that the word Sepah is linked to Isphahan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jae
  • Isphahan
  • Ispehdan
  • Old Persian
  • Awista

1- ابوالقاسمی، محسن (1374) تاریخ زبان فارسی. تهران: انتشارات سمت.

2- اصطخری، ابو اسحاق ابراهیم (1374) مسالک و ممالک. ترجمه ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

3- بارتولد، و (1358) تذکره ی جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه ی حمزه سرداور. تهران: انتشارات توس.

4- جاماسپ جی (1371) متون پهلوی. ترجمه سعید عریان. تهران: کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران.

5- کرزن، جرج (1374) ایران و قضیةایران. ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

6- کریستن سن، آرتور (1367) ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی. تهران: انتشارات امیر کبیر.

7- گرشویچ، ایلیا (1384) تاریخ ایران دوره ی هخامنشی. ترجمه مرتضی ثاقب­فر. تهران:  انتشارات امیر کبیر.

8- لسترنج، گی (1377) جغرافیای شرقی سرزمین­های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

9- نفیسی، سعید (1384) تاریخ تمدن ایران ساسانی. تهران: انتشارات امیر کبیر.

10- همایی شیرازی اصفهانی، جلال­الدین (1375)  تاریخ اصفهان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

11-Bartholomae.Ch.(1904) Altiranisches wörterbuch. Strassburg.

12-Brugmann.K.(1930) Grundriss der vergleischenden  Grammatik der Indogrmanischen Sprachen. Berlin

13-Buck. C-(1949) A Dictionary of selected synonyms in the principal Indo-Europen languages. London

14-Datt.CH-(1973) Selections from Avesta and Old Persian. Calcutta

15-Davary,G.(1982)Baktrisch ein wörterbuch auf grund der inscgriften ,handschriften,münzen und siegelsteine. Heidelberg

16-De meynard ,B.(1970) Dictionnaire géographique ,historique et litteraire de l, perse. Amesterdam.

17-Divry,D.(1966)English-greek and greek-english  dictionary.

Newyork.

18-Geiger,W.(1974)Grundriss der iranischen philology,Strassburg.

19-Gerchevitch, I. (1961).A Grammar of Manichean Sogdisn.

Oxford.

20-Gignoux ,G .(1972) Glossaire des inscriptions Pehlevies et Parthes. London .

21-Hübschmann , H.(1895) Persischen studien. Strassburg.

22-Jackson ,W. (1892) An Avesta Grammar. Stuttgart .

23-Justi , F.(1969) Handbuch der zendsprache .wiesbaden

24-Justi , F. (2002) Iranisches namenbuch. Asatir

25-Kelly.W (1863) Curiosities of Indo-European tradition and folk-lore. London

26-Kent,R. (1961) Old Persian grammar. American oriental society.

27-Lubotsky.A (2007)-Proto-Indo-EuropeanEtymologicalDictionary. Danghu

28-Marquart .J (1901) Ērānšahr nach der Geographiedes Moses Xorenc. Berlin

29-Mayrhofer. M (1965).Kurzgefässtes Etymologisches wörterbuch des Altindischen. Heidelberg

30-Meillet.A.(1966) Introduction a l,étude comparative des langues Indo-Europeennes. Massachusetts.

31-Misra .S.S (1979) The Avestan a historical and comparative Grammar. Delhi

32-Nikolayev .L (2007) A Diictionary Indo-Europen. london

33-Nyberg,H . (2002)A manual of Pahlavi. Asatir.

34-Pokorny,J. (1930) Vergleichendes wörterbuch der

Indogermaniscen sprachen. leipzig.

35-Reichelt.H. (1967) Awestisches Elementarbuch .Heidelberg.

36-Skjærvø.p-(2003)An Introduction to young Avesta. harvard

37-Skjærvø . P-(2003) An Introduction to Soghdian. Harvard

38-Spiegel,H.(1970)Vergleichende Grammatik Altiranischen

sprachen. Amesterdam.

39-Taylor, I. (1898) Names and their histories. Setterington.

40-Williams,M. (1899) Sanskrit-English dictionary. Gottingen.