بررسی ‌تحلیلی گونه‌های ‌پیمان و سوگند در شاهنامه‌ی‌فردوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2008.919

چکیده

شاهنامه­ی فردوسی از زمان سروده شدن تاکنون، همواره برای اهل فن و عامه­ی مردم یکی از آثار درخور توجه بوده است. در این شاهکار ماندگار، افزون بر عناصر ویژه­ی ادب حماسی که طبیعتا وجه غالب آن است، عناصری مانند عهد و پیمان، سوگند، عشق و... دیده می­شود که جنبه­ای عام­تر دارند و بیشتر با درونیات و عواطف انسان در پیوند هستند و از دیدگاه انواع ادبی می­توان آن­ها را درگستره­ی ادبیات غنایی قرار داد. سوگند و عهد و پیمان در شاهنامه جایگاهی مهم و بنیادین دارد و ریشه‌ی بسیاری از حوادث را می‌توان در عهدشکنی و وفای به عهد جستجو کرد. عهد و پیمان و سوگند از دیرباز درمیان ایرانیان و برخی دیگر از ملت‌ها، یکی از عناصر بنیادی مذهبی، اخلاقی و اجتماعی به شمار می‌رفته و در فرهنگ‌های گوناگون به فراوانی بر آن تأکید شده است. به گونه­ای که حتی درگذشته‌های بسیار دور بــرمبنای باورهای میترایی(ایزد پیمان)، نوعی نظام بر جوامع هند و اروپایی حاکم بوده است؛ این باورها با گذر زمان تحول یافته و به متون اسطوره‌ای و حماسی و آثار غنایی هریک از این ملت‌ها راه یافته است. پدید آمدن سوگندنامه­ها در زبان و ادبیات فارسی نشانگر اهمیت این عناصر در فرهنگ و جامعه­ی ایرانی است. در این مقاله، جایگاه عهد و پیمان در متون ایران باستان و بازتاب آن با تاکید بر جنبه های اجتماعی، در شاهنامه‌ی فردوسی با روش تحلیلی بررسی شده است و از آن جا که بخش جدایی‌ناپذیر بسیاری از پیمان‌های شاهنامه سوگند است و پیوند بسیار نزدیکی میان این دو دیده می‌شود، سوگندهای موجود در شاهنامه و هم­چنین مقدسات یادشده در هریک از پیمان‌ها واکاوی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analytical study of different vows and pledges in Shahnama-e- Firdousi

چکیده [English]

Till today Shahnama-e-Firdousi has gained much attention of schools and common men. In this noble and ever lasting literary work along with special elements of epic literature which is the dominating aspect, one meets elements like: Vow, oath, love etc. contains general aspects which are mostly connected with human emotions and according the genre it is considered as lyrical Poetry. Vow and …. Have a special and basic position in Shahnama and one can find the origin of many incidents while observing allegiance and fickleness of the beloved.
From ancient times taking an oath or signing a treaty is one of the fundamental, religious, moral, and social elements among Iranians and other nations. This is also practiced in many cultured societies. In ancient times a kind of system based on the believes of Mithraism  (god of pactor treaty) ruled the Indo-European society. These believes with the passage of time evoluted and found way in the mythological, epical and lyrical texts of nations, “Written Oaths” in Persian literature itself is the sign of importance of these elements in Iranian Culture and society.
In this article an analytical approach has been made to study of oath and treaty in the ancient Iranian text and its impact especially on the social aspects in Shahnama-e-Firdousi. As oath taking is one of the inseperable topic of Shahnama-e- Firdousi and a very close tie can be seen between these two, therefore the oaths and treaties present in Shahnama will be analysed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Treaty
  • Oath
  • Shahnama-e- Firdousi
  • Iran

1- آبادانی اصفهانی, فرهاد (1350) اندرزنامه­ی بزرگمهر حکیم. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان

2- آموزگار، ژاله (1381) تاریخ اساطیری ایران. چاپ پنجم. تهران: سمت.

3-  اندرزآذرباد مهر اسپندان, اندرز خسرو قبادان (بی­تا) اندرزنامه‌های پهلوی. ترجمه­ی موبد.

4- ایرانشاه ابی الخیر (1370) بهمن‌نامه. ویراسته­ی رحیم عفیفی. چاپ اول. تهران: علمی و فرهنگی.

5- بایار، ژان پیر (1376) رمزپردازی آتش. ترجمه­ی جلال ستاری. تهران: نشر مرکز.

6- بهار، مهرداد (1375) ادیان آسیایی. چاپ دوم. تهران: چشمه.

7- -----------(1362) پژوهشی در اساطیر ایران. چاپ اول. تهران: توس.

8- بی نام (1372) ارداویرافنامه. به کوشش رحیم عفیفی. چاپ دوم. تهران: توس.

9- بی نام (1909) صد در نثر و صد در بندهش. تصحیح دهابار. بمبئی.

10- بی­نام(1377) کوش‌نامه.  به کوشش جلال متینی. چاپ اول. تهران: علمی.

11- پورداود، ابراهیم (بی تا) خرده اوستا.تفسیر و تألیف. انتشارات انجمن زرتشتیان ایران، بمبئی و انجمن ایران لیک بمبئی.

12- توسلی، ناهید (1381) زن و اسطوره. کتاب ماه هنر. مهر و آبان. شماره­ی 61

13- جاماسب جی دستور منوچهر جی جاماسب، آسانا (1371) متون پهلوی. گزارش سعید عریان. چاپ اول. تهران: کتابخانه­ی ملی جمهوری اسلامی ایران.

14- دورانت، ویل (1339) تاریخ تمدن. ترجمه­ی ابوطالب صارفی. سهیل آذری. تهران: اقبال.

15- رضی، هاشم (1381) آیین مهر. تهران: بهجت.

16- -------------(1358) جشن‌های آتش. تهران: سازمان انتشارات فروهر.

17- ریاحی دهنوی، بتول (1374) آتش در اساطیر و ادیان. پایان نامة کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز. استاد راهنما: محمودرضا دستغیب بهشتی.

18- ------------(1343) اوستا. به کوشش جلیل دوستخواه . چاپ اول. تهران: مروارید.

19- ------------(1364) مینوی خرد. ترجمه­ی احمد تفضلی. چاپ دوم. تهران: توس.

20-------------(1376) وندیداد. ترجمه­از متن­اوستایی، هاشم­رضی. چاپ اول. انتشارات­فکر

 روز.

21- زرین کوب، عبدالحسین (1364) تاریخ مردم ایران. چاپ اول. تهران: امیرکبیر.

22- سرامی، قدمعلی (1378) از رنگ گل تا رنج خار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

23- عرب گلپایگانی، عصمت (1376) اساطیر ایران باستان. چاپ اول. تهران: هیرمند.

24- غلامرضایی، محمد (1376) نام و ننگ از دیدگاه پهلوانان شاهنامه. مجله­ی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. جلد هشتم. شماره‌های 1 و 2.

25- فردوسی، ابوالقاسم (1376) شاهنامه. چاپ مسکو. به کوشش سعید حمیدیان. چاپ چهارم، تهران: نشر قطره.

26- قلعه‌خانی،گلناز (1383) خورشید در اوستا. مجله مطالعات ایرانی. کرمان: دانشگاه شهید باهنر. سال دوم، شماره­ی چهارم.

27- کیانی، حسین (1371) سوگند در ادب فارسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

 28- هینلز، جان (1375) شناخت اساطیر ایران. ترجمه­ی ژاله آموزگار و  احمد تفضلی.  

 چاپ چهارم. تهران: نشر چشمه- نشر آویشن.