شعر خاقانی وجلوه ی اسطوره ی خورشید در آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2008.920

چکیده

آیین مهری ابتدا در ایران ظهور کرد و سپس در آسیای صغیر، سوریه و بین النهرین انتشار یافت. این آیین در طول زمان محو گردید و تنها جنبه ی تقدس آن در قالبی نمادین و اسطوره ای باقی ماند.
خاقانی- شاعر مشهور قرن ششم- به سبب آن که مادرش نسطوری بود و هم به سبب آنکه ظاهراً در تاریخ ملل و مذاهب تبحری داشت، بیشتر از سایر شعرای فارسی زبان از آیین مسیح و عقاید نصاری (که متأثر از آیین میتراییسم بود) در شعر خویش یاد کرده و ترکیبات و تشبیهات مربوط به این آیین را به فراوانی در شعر خویش آورده و بدین لحاظ اشعار او قابل تأمل است.
شواهد نشان می دهد که آیین مهر و مسیحیت در اساس بسیار به هم شبیه هستند آنگونه که برخی از محققان بر این باورند که میتراییسم تأثیر بسیاری بر مسیحیت داشته است از سوی دیگر «تأثیر عقاید نجومی در دین مهری بارز است و به موقعیت خورشید در مقابل ستارگان وقع خاص نهاده می شد»
(ورمازرن، 1345: 105). همین امر سبب شد اشعار خاقانی را- که هر دو ویژگی را داراست- از دیدگاه این کهن باور بشری به روش تحلیلی مورد بررسی قرار دهیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Manifestation of mythology of sun in khaghanis poetry

چکیده [English]

Sun worshipping first came into existence in Iran and then spread in the Middle East, Syria and Mesopotamia this religion vanished by the passage of time and only gained sanctity in Mythology and symbolic text. Khagani the famous poet of the 6th century due to the reason that his mother was a Nestorian and as he had expertise in world history and religions there fore among all the Persian poets he is the only one to mention the believes of Christians "as he was influenced by Mithraism" in his poetry. He has also used several words and phrases in the poetry which are relevant to this religion. There fore his poetry is worth understanding. "continued "   Evidence shows that Christianity and sun worshipping are basically similar to each other as many research scholars believe that Christianity was much influenced by Mithraism . 
    On the other hand the influence of astronomical believes are obvious in sun worshipping as much importance was given when the sun faced the stars " Mazon 1345:los " . this leads to analyze khaghani’s poetry from one’s old view pointas his poetry contains both the qualities .

کلیدواژه‌ها [English]

  • khaghani
  • myths
  • Mithra
  • sun

1- آریان، قمر (1369) چهره­مسیح در ادبیات فارسی. چاپ اول. انتشارات معین.

2- اسماعیل پور، ابوالقاسم (1377) اسطوره بیان نمادین. تهران: سروش.

3- الیاده، میرچا (1376) رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری. چاپ دوم. تهران: انتشارات سروش.

4- دوستخواه، جلیل(1382) اوستا. چاپ هفتم. تهران: انتشارات مروارید

5- بایار، ژان پیر (1376) رمزپردازی­آتش.ترجمه­جلال­ستاری. چاپ­اول.تهران: نشرمرکز.

6- بهار، مهرداد (1362) پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: انتشارات توس.

7---------- (1385) جستاری در فرهنگ ایران. چاپ اول. تهران: نشر اسطوره.

8- پورداوود، ابراهیم(بی‎تا) یشت ها. به کوشش بهرام فره وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

9- خاقانی، افضل الدین(1368) دیوان. تصحیح سجادی. ضیاءالدین. چاپ سوم. انتشارات زوار.

10- جلالی نایینی, محمدرضا (1347) گزیده سرودهای ریگ ودا. چاپ اول. تهران: انتشارات کتاب‎های سیمرغ.

11- دادگی، فرنبغ (1369) بندهشن. گردآورنده مهرداد بهار. انتشارات بهار.

12- دوشن ـ گیمن،ژاک (1375) دین ایران باستان. ترجمه رویامنجم. تهران: انتشارات فکرروز.

13- ذکرگو، میرحسین(1377) اسرار اساطیر هند. چاپ اول. تهران: انتشارات فکرروز.

14- رضازاده شفق, صادق(1345) گزیده اوپه نیشادها. تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.

15- رضی، هاشم (1371) میتراییسم. چاپ اول. تهران: انتشارات بهجت.

16- -----------(1381) دانشنامه ایران باستان. چاپ اول. تهران: نشر سخن.

17- زیبایی­نژاد، محمدرضا(1382) مسیحیت­شناسی مقایسه­ای. چاپ اول. تهران: سروش.

18- سجادی، سیدضیاءالدین (1363) گزیده اشعار خاقانی. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.

19- شفا، شجاع الدین(1368) افسانه خدایان. چاپ اول. تهران: بنگاه مطبوعاتی گوتمبرگ.

20- فاطمی، سعید(1347) اساطیر یونان. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

21- فردوسی، ابوالقاسم(1373) شاهنامه فردوسی. بر اساس چاپ مسکو. جلد1و2. به کوشش سعید حمیدیان. چاپ اول. تهران: نشر قطره.

22- فروم، اریک،(2535) زبان از یاد رفته. ترجمه ابراهیم امانت. چاپ دوم. انتشارات مروارید.

23- کومن، فرانتس (1380) آیین پر رمز و راز میترایی. ترجمه هاشم رضی. چاپ اول. انتشارات بهجت.

24- کریستی، آنتونی(1372) اساطیر چین. ترجمه باجلان فرحی. چاپ اول. تهران: انتشارات فرحی.

25- گریمال،پیر، (1357) فرهنگ اساطیر یونان و رم. ترجمه احمد بهمنش. چاپ دوم. تهران: امیر کبیر.

26- مصفّا، ابوالفضل (1357) فرهنگ اصطلاحات نجومی. چاپ اول. مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران.

27- ور مازرن، مارتن (1345) آیین میترا. ترجمه بزرگ نادرزاد. چاپ اول. انتشارات دهخدا.

28- هینلز، جان راسل(1379) شناخت اساطیرایران. ژاله آموزگار و احمد تفضّلی. چاپ ششم. تهران: نشرآویشن - نشرچشمه.

29- یونگ، کارل گوستاو (1368) چهار صورت مثالی. ترجمه پروین فرامرزی. چاپ اول. انتشارات آستان قدس.

30-Luther H.Martin (1989) Roman Mithraism and Christistianity, Leiden, Brill.