شیـرین ترین حکمت های خسـروی (در غنایی ترین اثر نظامی - امیر خسرو و هاتفی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2009.931

چکیده

این پژوهش به طبقه­بندی موضوعی و تحلیل پربسامدترین موضوعات حکمی مطرح شده در مثنوی غنایی «خسرو و شیرین» نظامی و مقایسه­ی آن با «شیرین و خسرو» امیرخسرو دهلوی و هاتفی پرداخته است. این مقایسه یکی از امتیازات متعدد اثر حکیم نظامی گنجوی را نسبت به آثار مقلدانش روشن    می­سازد زیرا توجه خاص این حکیم گرانقدر به حکمت و پند و اندرز در بطن یک داستان عاشقانه، چه از نظر تعداد ابیات اختصاص یافته به این مطلب و چه از جهت تنوع مضامین حکمی مطرح شده در دل داستان بی­نظیر است. 
در بخش­های بعدی نیز نحوه­ی بیان اندرزهای حکمت­آمیز، حکیم­ترین شخصیت­های هر اثر و حکمت­آمیزترین بخش­های هر منظومه مورد بررسی و تحلیل قرار می­گیرد. در این موارد استادی حکیم گنجه در نحوه­ی داستان­پردازی و دقت­وی در شخصیت­پردازی­داستان در مقایسه با مقلدان او، امیر خسرو دهلوی و هاتفی، روشن می­گردد.
بدیهی است نتایج این پژوهش با تمرکز بر داستان «خسرو و شیرین» صورت گرفته است و مقایسه­ی سایر آثار نظامی با مقلدانش  از این منظر در جهت تأیید، تکمیل و تحکیم نتایج به دست آمده مؤثر خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The best Sophia in Nezami and Amirkhosrow and Hatefi's Lyric Stories

چکیده [English]

This study deals with the subject  based categorization and  analysis  of the most frequent  moral issues  introduced in Nezami’s ”  Khosro  and  Shirin” and its comparison to  Amirkhosro  Dehlavi  and Hatefi’s ”Shirin and Khosro”.  This  comparison  reveals  one of the numerous  advantages  of  Nezami’s  work  over  the  works  of  his  followers  since  the  attention  that  this  precious   sage  pays  to  moralities  and   advices  at the  heart  of a  romance  whether  considering   the  number   of  lines  devoted  to  them  or  the  variety   of the  introduced  moral  concepts   is  unique.
 In the following   chapters   the  method  of  expressing  the  moral  advices,   the  wisest  characters  of  each  work  and  the most  instructive  parts of  each  composition  will be investigated. In these cases Nezami’s mastery in the method of story telling and his great accuracy in characterization will become evident compared to those of his followers Amir khosro and Hatefi.
Its obvious that the findings of this study  are based on the story of ”  Khosro  and  Shirin”  and  the comparison of  Nezami’s other works to those of his followers will be useful  for the approval completion and consolidation of the findings. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sophia
  • Advice
  • Khosro and Shirinm
  • Nezami
  • Amir Khosro Dehlavi
  • Hatefi

1- اسماعیلی، عصمت (1377) مقایسه روایی و ساختاری خسرو و شیرین نظامی با شیرین و خسرو امیر خسرو دهلوی (1). مجله شعر، ش 22. تهران: 39-32.

2- ------------------(1377) مقایسه روایی و ساختاری خسرو و شیرین نظامی با شیرین و خسرو امیر خسرو دهلوی (2). شعر، ش 23. تهران: 47-38.

3- اقبالی، ابراهیم،حسین­ قمری گیوی (1383) بررسی روانشناختی سه منظومه غنایی فارسی (خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و ویس و رامین). فصلنامه پژوهش زبان و ادب فارسی، ش2. تهران. صص 16-1.

4- امیرخسرو، خسرو بن محمود (1362) خمسه، تصحیح امیراحمد اشرفی. تهران: شقایق.

5- بهادری، محمدباقر (1385) جلوه­گاه زاهدانه دنیا و زهد در شعر نظامی. علامه. ش12، تهران. صص 186-169.

6- ثروت، منصور (1370) گنجینه حکمت در آثار نظامی. تهران: امیرکبیر.

7- جعفری، محمد تقی (1370) حکمت عرفان و اخلاق در شعر نظامی گنجوی. تهران: کیهان.    

8- خلوصی، محمد تقی (1379) جایگاه نظامی در مثنوی سرایی و شناختی از مقلدان مشهور وی. پژوهش­نامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی. ش28. تهران. صص 91-78.

9- رزمجو، حسین (1376) زهدگرایی توأم با ستم ستیزی در شعر نظامی گنجوی. کیهان فرهنگی. ش 133. تهران:31-27.

10- زرین کوب، عبد الحسین (1372) پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد. تهران: سخن.

11- صفا، ذبیح الله (1373) تاریخ ادبیات ایران (خلاصة جلد اول و دوم). چاپ هفدهم. تهران: ققنوس.

12- معین، محمد (1378) فرهنگ فارسی. چاپ چهاردهم. تهران: امیرکبیر.

13- مهدوی، ملیحه (1379) خسرو و شیرین از دیدگاه روان شناسانه و نمادین. کیهان فرهنگی. ش173. تهران. صص 23- 18.

14- نظامی، الیاس بن یوسف (1384) خسرو و شیرین. چاپ ششم. تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.  

15- هاتفی، عبدالله بن محمد (1977م) شیرین و خسرو. به اهتمام سعدالله اسدالله یف. مسکو: دانش (شعبه ادبیات خاور).