درد دین و دین ورزی عاشقانه از دیدگاه سنایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2010.943

چکیده

دین به راستی و نیک اندیشی، از خود رها شدن و در جذبه ای معنوی به حقیقت پیوستن است؛ این روایتِ عاشقانه­ی دین­ورزی نزد عارفان ایرانی است، آنان در دین بر عشق پای فشرده اند و دیگران را نیز بدان سفارش کرده­اند.
کشش و جذبه، همواره دستاوردِ فضایی است که از عشق شکل می گیرد؛ بنابراین، دین با این تعبیر، جز با عشق، سامان نمی یابد. سنایی پدر شعر صوفیانه­ی فارسی- که با اندیشه ای عارفانه، به پیکره­ی  شعر فارسی رنگی دیگر پاشید، بارها در شعر خود از درد دین و دینِ استوار به عشق، سخن گفته است و از اهل روزگار خود به خاطر بی دردی و بیگانگی با عشق، نالیده است.
این گلایه­مندی منتقدانه گاه وی را بر آن داشته که هموطنان دیندار و مسلمانش را به دین ورزی و مسلمانی، دعوت کند! این جستار با شیوه­ی تحلیل متن، در پی  راز گشایی از مفهوم دین ورزی عاشقانه نزد سنایی و علت نالیدن و درد دین داشتن اوست؛ به گمانِ سنایی بی­عشق، دیو جای دین را می گیرد. از نظر گاهِ سنایی، درد دین، دَردِ عشق­آکند فرخنده ای است که پرورده ی بینشی قرآنی است. این بینش، پارادوکسِ به مسلمانی خواندنِ مسلمانان را شکل می دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Pain of Religion and lovely religiousness in Sanaei's point of view

چکیده [English]

Religion in the true sense of the word is to depart from self and to join the truth in a spiritual manner. This is a love-based narrative of religiousness from mystics' point of view and what the Iranian mystics have insisted on and advised the others to be so.
Attraction and appeal have always been the achievement of an atmosphere which is formed by love, so religion with such interpretation is not complete without love.  Sanaei – the father of Persian mystical poetry – who gave a different meaning to Persian literature by his mystical thoughts, has repeatedly spoken about the pain of religion and love-based religion in his poems and has complained of the lack of this pain among his contemporary people. This critical complaint has occasionally made him to invite the Muslims to Islam!
   This article, enjoying text analysis method, aims at explaining the concept of love-based religiousness in Sanaei's point of view and the reason of his complaints. He believes that without love the religion will be replaced by demon. In his opinion the pain of religion is a blessed and full-of-love pain which is made by Koranic insight which explains the paradox of inviting Muslims to Islam.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sanaei
  • love-based religiousness
  • the Pain of Religion
  • Love
  • the bridegroom of religion
  • the demon of religion

1- ابن عربی، محیی الدین  (1386) فصوص الحکم. چاپ سوم. درآمد، برگردان متن و توضیح و تحلیل محمد علی موحد و صمد موحد. تهران: نشر کارنامه.

2- انصاری، عبدالله (1377) مجموعه­ی رسائل خواجه عبدالله انصاری. تصحیح و  مقابله­ی سه نسخه. مقدمه و فهارس: محمدسرور مولایی. چاپ دوم. تهران: انتشارات توس.

3- بهار، مهرداد (1376) پژوهشی در اساطیر ایران. چاپ دوم. تهران: نشر آگاه.

4- ثعالبی، عبدالملک بن محمد (1385) تحسین و تقبیح. ترجمه­ی محمد بن ابی بکر بن علی ساوی. تصحیح احمد الزغول. تهران: مرکز پژوهش میراث مکتوب.

5- حافظ، شمس الدین محمد (1369) دیوان حافظ. به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر. چاپ ششم. تهران: انتشارات صفی علیشاه.

6- دوستخواه، جلیل (گزارش و پژوهش) (1384) اوستا. تهران: انتشارات مروارید.

7- دهخدا، علی اکبر (1373) لغت نامه. چاپ اول از دوره جدید. تهران: مؤسسه ی چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.

8- سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1363) دیوان سنایی. به سعی و اهتمام مدرس رضوی. تهران: انتشارات سنایی.

9- ---------------------(1383) حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه.  به سعی و اهتمام مدرس رضوی. چاپ ششم. تهران: مؤسسه ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

10- شفیعی کدکنی، محمد رصا (1387) تازیانه های سلوک. چاپ هشتم. تهران: انتشارات آگاه.

11- شمس تبریزی، محمد بن علی ملکداد (1385) مقالات شمس. تصحیح و تعلیق محمد علی موحد. چاپ سوم. تهران: انتشارات خوارزمی.

12- عطار نیشابوری، فریدالدین (1380) مصیبت نامه. به اهتمام و تصحیح دکتر نورانی وصال. چاپ پنجم. تهران: انتشارات زوّار.

13- غزالی، امام محمد (1386) احیاء علوم الدین. جلد1. ترجمه ی مؤید الدین محمد خوارزمی. به کوشش حسین خدیو جم. چاپ ششم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

14- مولوی، جلال الدین محمد بلخی (1363) مثنوی معنوی. تصحیح نیکلسون. تهران: انشارات امیر کبیر.

15---------------------------(1387) غزلیات شمس. جلد1.  مقدمه، گزینش و تفسیر: محمد رضا شفیعی کدکنی. تهران: انتشارات سخن.

16-------------------------- (1388) فیه ما فیه. تصحیح و توضیح: توفیق ﻫ. سبحانی. تهران: کتاب پارسه.

17- نصیرالدین توسی، محمدبن محمد (1387) اخلاق ناصری. تصحیح و توضیح: مجتبی مینوی، علیرضا حیدری. [ویراست2].- چاپ ششم. تهران: خوارزمی.

18- ویدن گرن، گئو (1381) جهان معنوی ایرانی از آغاز تا اسلام.  برگردان محمود کندری. تهران: نشر میترا.