عوامل مشترک شادمانگی در رباعیات خیام، مولوی و شرفنامه نظامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2010.949

چکیده

در عصری که تراکم جمعیت، رشد صنعت و توسعه­ی تکنولوژی، به نحو چشمگیری از تفرج و انبساط بشر کاسته و تنش های عصبی، فشارهای مختلفی را بر او تحمیل نموده و بیش از پیش موجبات افسردگی و فرسودگی او را فراهم کرده است، بررسی و تحلیل مقوله ی شادمانگی و معرفی عوامل افزایش آن از منظر شاعران ایرانی، از موضوعاتی است که می تواند به ترویج و تعمیق شاد زیستی و خوشباشی و شادمانگی روحی بشر کمک کند.
البته ذهن و زبان شاعران ایرانی در دوره های مختلف، واژه­ی شادی و مترادفات و عوامل ایجاد آن را رواجی تمام داده است که در این مقاله به اختصار به آن اشارت رفته است اما آنچه به طور خاص مورد تحلیل این مقاله است عوامل مشترک شادمانگی از منظر سه شاعری است که پرداختن به آن به دلیل اختلاف مبنایی در فکر و اندیشه­ی آنان، به ظاهر متناسب نمی نماید، چرا که خیام به معنی خاص عارف نیست و مولانا صد درصد عارف است و نظامی با مولوی- هرچند کمتر از خیام- متفاوت است و لیکن از آنجا که هر سه شاعر از معدود بزرگانی اند که ساحت بسیاری از معتقدات عمومی را شکسته و خارج از دسته بندی های های مشربی، با پویایی رای و فکر و نظر و با معرفتی به معنای اعم به مسایل مهم، اساسی و والای انسانی پرداخته اند؛ نگارنده تا حد مقدور فارغ از مُهری که به عنوان حکیم یا عارف بر پیشانی هر یک خورده است به بررسی و تحلیل عواملی که در این سه منظومه­ی متلاقی دیده است خواهد پرداخت و به روش تحلیل مقایسه ای عوامل مشترک شادمانگی را در شعر خیام، مولوی و نظامی جستجو خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the common reasons of happiness in Khayam and Molavi’s quatrains and Nezami Sharafnameh

چکیده [English]

In an age when advances in technology and industry and increasing in population have significantly reduced human's pleasure and happiness and imposed various stresses and pressures, which all in turn have caused high rate of depression, investigating and analyzing the concept of happiness and introducing its reasons in the views of Iranian's poets can help to spread and deepen happy life, joy and mental contentment.
   Although, language and mind of Iranian poets have, in various ages, propagated the word “happiness” and its synonyms, which are briefly discussed here, the present paper focuses on the common reasons for happiness from the viewpoints of three Iranian poets who had completely different thinking fundamentals. Khayyam is not considered a real mystic, while Molavi is true mystic and Nezami is really different from Molavi, but not so much from Khayyam. Since all of them are among the few prominent persons who have broken the limits of ordinary beliefs and by dynamic opinions and thoughts and complete understanding, have discussed main humanity problems,  the author, regardless of the signet of sage or mystic on forehead of each of them, has analyzed the similar points in their works. Enjoying comparative analysis, the common factors of happiness are investigated in the poems of Khayyam,  Molavi and Nezami.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Happiness
  • quatrain
  • Khayam
  • Molavi
  • Nezami
  • Sharafnameh

1- جعفری، محمد تقی (1365) تحلیل شخصیت خیام. تهران: انتشارات کیهان.

2- خیام، عمربن ابراهیم (1928) رباعیات نسخه کاتر نیافن اهایم، مصحح دکتر فرید رخ روزن. برلین: چاپ کاویانی.

3---------------(1959) رباعیات. تهیه متن، ترجمه روسی. پیشگفتار و حواشی به اهتمام رستم علیف و محمد نوری عثمانوف. به رهبری یوگنی ادوارد ویچ برتلس. انستیتوی خاور شناسی. مسکو: انتشارات ادبیات خاور.

4--------------(2536) ترانه­ های­خیام. به کوشش صادق هدایت. انتشارات جاویدان.

5---------------(1373) رباعیات. با تصحیح، مقدمه و حواشی محمد علی فروغی و قاسم غنی. به اهتمام عبدالکریم جربزه دار. چاپ دوم. انتشارات اساطیر.

6- خیام، عمربن ابراهیم (1375) رباعیات. گردآوری و تدوین فریبرز قاسملو. چاپ اول. تهران: انتشارات قلم.

7- --------------(1388) رباعیات. به کوشش کریم فیضی و روایت دکتر دینانی. تهران: انتشارات اطلاعات.

8- دشتی، علی  (1377) دمی با خیام. چاپ دوم. تهران: نشر اساطیر.

9- زمانی، عبدالکریم (1386) میناگر عشق. شرح موضوعی مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی. چاپ ششم. انتشارات علمی.

10- سبحانی، توفیق (1375) تاریخ ادبیات. جلد 2. انتشارات دانشگاه پیام نور.

11- سروش، عبدالکریم (1380) قصه ارباب معرفت. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.

12- سعدی، مصلح الدین (1377) دیوان غزلیات. جلد 2. به کوشش خلیل خطیب رهبر. انتشارات مهتاب.

13- شفیعی کدکنی (1387) گزینش و تفسیرغزلیات شمس. تهران: انتشارات سخن.

14- فردوسی، ابوالقاسم (1386) شاهنامه. جلد اول. تهران: انتشارات هرمس.

15- کیخا فرزانه، احمدرضا (2009) شمس و شور انگیزی. مجموعه مقالات همایش دانشگاه علیگر. به کوشش آذرمیدخت صفوی. هند: انتشارات انستیتوی تحقیقات فارسی.

16-----------------(1389) دانش حضوری و حصولی. جلد 1. تهران: انتشارات علوم پایه.

17- مولوی، جلال الدین محمد (1387) کلیات شمس (دیوان کبیر). تصحیح بدیع الزمان فروزانفر. 10 جلد. چاپ چهارم. نشر امیر کبیر.

18- نظامی (بی تا) کلیات، با مقدمه دکتر معینی فر. انتشارات زرین. به کوشش ریاحی پور. تهران.

19- نفیسی، سعید (1336) محیط­زندگی و­احوال ­و اشعار رودکی. انتشارات­ابن­سینا و امیر کبیر.

20- یوسفی، غلامحسین (1386) چشمه روشن. چاپ یازدهم. انتشارات علمی.