معانی غنایی مشترک در شعر ناصر خسرو و متنبّی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2011.964

چکیده

یکی از شعرای برجسته­ی عرب که دیوان وی، بویژه به دلیل اشتمال آن بر مسائل و مفاهیم فلسفی و حکمی و تمثیل های متنوّع، همیشه مورد توجّه شاعران زبان فارسی و همچنین در حوزه ی آموزش های ادبی، همواره مدار بحث و فحص اهل ادب بوده، متنبّی شاعر مشهور قرن چهارم هجری است. فرضیّه­ی این پژوهش آن بوده که ناصر خسرو، هم بنابر سنّت های آموزشی رایج در عصر خویش و هم به دلیل تعلّقش به طبقه­ی دیوانیان که چنین شغل و منصبی در آن عهد، توغّل و تبحّر در ادب عربی را اقتضا    می نموده، بی شکّ با شعر متنبّی آشنایی داشته است.
این تحقیق نشان می دهد که تعدادی از مضامین شعر ناصر خسرو را می توان مقتبس از دیوان متنبّی و حاصل آشنایی وی با شعر این شاعر عرب دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Common Lyrical Themes in Naser Khosrow and Motanabbi

چکیده [English]

       In order to know literature history deeply and accurately and to visualize its changes and their reasons, studying comparative literature is an essential. Since through this one can discovers the roots of all influential thinking movements of a nation. Comparative literature deals with studying factors of transition of literature from one culture to another, different genres, literary concepts and issues and influence of a poet or a writer in other nations’ literature. In addition to social and historical advantages, to study each of the above- mentioned branches can portray a deep understanding of national literature and clarify the history of thoughts and literary contents. An age old research in comparative literature which is known as plagiarism ‘ or Seraqaat’ in old Islamic poetry is to compare and contrast the works of two poets or authors and find out in what aspects they have affected each other. An outstanding Arab poet who has always been the focus of attention of Persian poets and whose work is fraught with philosophical problems as well as parables is the well-known fourth century poet called Motanabbi. This paper follows the theory that Naser Khosrow who belonged to the courtiers of the time, for whom a high skill in Arab poetry was necessary, was familiar with the poetry of Motanabbi. Finally, this study reveals that some of the contents Naser Khosrow used in his poems are adaptations from Motanabbi' s book of poems

کلیدواژه‌ها [English]

  • comparative literature
  • common themes
  • poetry
  • Ode
  • affectivity
  • Naser Khopsrow
  • Motanabbi

1-   قرآن کریم ( 1385) ترجمه آیت الله مشکینی. چاپ دوم. قم: انتشارات الهادی.

2-   بهروز، اکبر (1377) تاریخ ادبیّات عرب. چاپ اوّل. دانشگاه تبریز.

3-   حافظ، شمس الدین محمد (1380) شرح غزلیّات. ‌دکتر بهروز ثروتیان. ‌چاپ اوّل. ‌تهران: پویندگان دانشگاه.

4-   دامادی، سیّد محمّد (1379) مضامین مشترک در ادب فارسی و عربی. چاپ دوّم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

5-   دبیر سیاقی، محمّد (1369) سفر نامه. چاپ سوّم. تهران: انتشارات زوّار.

6-  دولتشاه سمرقندی (1385) تذکره الشّعراء. مقدّمه، تصحیح و توضیح دکتر فاطمه علاقه. چاپ اوّل. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

7-   دهخدا، علی اکبر (1363) امثال و حکم. چاپ ششم. تهران، انتشارات امیر کبیر.

8-   رضایی، غلام عباس و حسن زاده نیری، محمّد حسن (1383) شرح گزیده دیوان متنبّی. چاپ اوّل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

9- سعدی، شیخ مصلح الدین (1378) بوستان. شرح و گزارش از: رضا انزابی نژاد و سعید قره بگلو. چاپ اوّل. تهران: انتشارات جامی.

10- شجاعپوریان، ولی الله (1376) اخلاق و حکمت عملی در شعر متنبّی. چاپ اوّل. اهواز: انتشارت دانشگاه شهید چمران.

11- شعار،‌ جعفر و احمدنژاد، کامل (1378) دیوان حکیم ناصر خسرو. چاپ اوّل. تهران: پیام امروز.

12- شهیدی، سیّد جعفر (1371) نهج البلاغه. چاپ سوّم. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

13- صفا، ذبیح الله (1369) تاریخ ادبیّات در ایران. چاپ دهم. تهران: انتشارات فردوس.

14- فروزانفر، بدیع الزّمان (1361) احادیث مثنوی. چاپ سوّم.‌ تهران:  مؤسّسه ی انتشارات امیر کبیر.

15- محقّق، ‌مهدی (1368) تحلیل اشعار ناصر خسرو. چاپ پنجم.  تهران:‌ انتشارات دانشگاه تهران.

16-                   (1386) شرح بزرگ دیوان ناصرخسرو. چاپ اوّل. تهران:  انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

17- منوچهریان، علیرضا (1382) ترجمه و تحلیل دیوان متنبّی. با مقدّمه ی دکتر فیروز حریرچی. جزء اوّل از شرح برقوقی.  چاپ اوّل. انتشارات نور علم.

18-   .............................. (1387) ترجمه و تحلیل دیوان متنبّی. جزء دوّم از شرح برقوقی. چاپ اوّل. تهران:‌ انتشارات زوّار.

19- مینوی،‌ مجتبی و محقّق، ‌مهدی (1368) دیوان ناصر خسرو. چاپ سوّم. تهران:‌انتشارات دانشگاه تهران.

20- الیازجی، ناصیف (2003 م.)  العرف الطیّب فی شرح دیوان المتنبّی. تقدیم الدکتور یاسین الایّوبی. بیروت، دار و مکتبه الهلال.