سَنگَردی های پَنجشیر و ترانه های روستایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2009.932

چکیده

«سنگردی» ها گونه ای از شعر فارسی است که قرن های متوالی، زمزمه­ی مردمان کوهپایه های پنجشیر، در دامنه های کوه های سر به فلک کشیده­ی هندوکش بوده که بیشتر در قالب دوبیتی و رباعی بر زبان مردم جاری می شده و ناشی از عشق و علاقه و سوز درونی هر پنجشیری است که به زبان و شعر فارسی (دری) دارد.
سنگردی ها غالباً در کوهپایه ها و کوه و کمر و در کناره­ی رودخانه ها خوانده می شده و مفاهیم کوه و کتل، چشمه و دریا، نشیب و فراز، برف و باران، آسمان و زمین، راز و نیاز، وصل
و هجران، فقر و غنا و ... نهفته، و درد و رنج درونی مردم را می توان از لابلای واژه های آن اشعار حس کرد.
ترانه های روستایی( دوبیتی ها و رباعی ها) نیز از روزگاران گذشته در فرهنگ و ادبیات ایرانی، از خراسان تا فارس، از شمال تا جنوب واز شرق تا غرب، برجا مانده که همراه با طراوت و شکوفایی وشادابی و سرسبزی زمین، بر زبان مردمان جاری می شده و آنان نیز سوز درون خود را با این ترانه ها و دوبیتی ها بیان می کرده اند. آنچه که در و دوبیتی ها نیز همچون سنگردی ها، نمودِ بیشتری دارد، راز و نیاز عاشقانه است و غم فراق و سوز دل و فغان از هجرت و جدایی و غربت و بیوفایی معشوق و عهد شکنی و غم از دست دادن جوانی و... . بیشتر خوانندگان آن نیز عاشقانی بوده اند که شاید تنها محل دیدار آنان در همان دامنه­ی کوهستان و در حاشیه­ی چراگاهها و در کنار چشمه سارها بوده است.در این مقاله، ضمن بررسی اشعار سنگردی در سرزمین پنجشیر، و ترانه های روستایی ایران، ویژگی ها و تفاوت های این دو گونه شعر محلی و روستایی نموده خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Panjshir Sangardies and Rural’s Distiches

چکیده [English]

“Sangardi” is the kind of Persian poetry that has been hummed by Panjshir mountainside people on the foot of high HindukushMountain for centuries. “Sangardies”, mostly in the figure of distich or quatrain, were flowed through their tongue resulting from their love, interest and internal attachment to Persian (Dari) language and poetry.                                                                        
The concepts of mountain and hill, spring and sea, ups and downs, snow and rain, sky and the earth, silent prayer for one’s needs, separation and joining, poverty and wealth and other opposite phenomena have been concealed in Sangardies and you can feel people’s internal distress and suffering through the terms of such poems; poems that in both form and content can make us aware of ancient literary styles and aspirant man’s attitude in that land.               
“Sangardies” are usually sung in the mountainside crests, mountains, on the great mountain slope rocks and river banks. Their main singers were loving girls and boys; maybe their only dating place was in the mountain slope in pasture boundaries beside springs that along with the vitality and greening of the land in springs they were flowed through their tongue to express their feelings of love and affection.                                                                                                          

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sangardi
  • Panjshir
  • Dashtestani
  • Rural distiches
  • Khorasan
  • Ballad
- آقایی، ماهرخ (1363) نغمه های روستایی ایران. کتابفروشی فروزان.
2- افغانی نویس، عبدالله (1369) لغات عامیانه­ی فارسی افغانستان. چاپ دوم. انتشارات بلخ.
3- دهخدا، علی اکبر (  ) لغت نامه. انتشارات دانشگاه تهران.
4- رحیمی ، غ . نیلاب (1365) سنگردی‌های پنجشیر. کابل: کمیته­ی دولتی کلتور ریاست فرهنگ.
5- ریعان شمالی، عبدالغفار (1380) کلیات ساربان. پیشاور: حوزه­ی انتشارات شمال افغانستان.
6- زنگویی، عبدالمجید (1364) شعر دشتی دشتستان. امیر کبیر.
7- شایق هروی، میرعبدالعلی (1347) آهنگ روستا. هرات: مؤسسه­ی طبع کتب.
8- قائمی، پروین (1377) ترانه های روستایی. تهران: انتشارات کتاب درنا.
9- قابضانی، عبدالحی (بی تا) نجشیر از دیدگاه مورخین. پیشاور: مرکز نشراتی فضل, دهکی نعلبندی.
10- کوهی کرمانی، حسین (1347) هفتصد ترانه از ترانه های روستایی ایران. تهران: کتابخانه­ی ابن سینا.
11- گورگین، تیمور (1363) چهاردیوان. تهران: انتشارات کتاب فرزان.
12- ناصح، محمد مهدی (1377) دوبیتی های عامیانه بیرجندی. مقدمه و شرح. مشهد: انتشارات محقق.
13-                         (بی تا) شعر غم. رباعی های عامیانه­ی بیرجندی. مشهد: انتشارات آستان قدس.
14- نصیب، محمدناصر (1370) زمزمه‌های روستا. کابل: نشرات امور ملیت های وزارت امور سرحدات.
15- همایونی، صادق (بی تا) مجموعه ای از هزار و چهار صد ترانه­ ی محلی. شیراز: کانون تربیت.
16- یمین، محمد حسین (1387) افغانستان تاریخی. چاپ چهارم. کابل: انتشارات سعید.
17- (؟)   (1365) گل های کهسار. کابل: انتشارات ‌وزارت امور اقوام و قبایل.
18- (؟ ) (بی تا) مجموعه‌ای از فلکور عامیانه­ی زبان دری. ‌پیشاور: انتشارات مکتبه­ی پنجشیر،  پاکستان.
19- (؟ ) (بی تا) هزار ترانه­ی روستایی. تهران: کتابفروشی جیبی.
20- (؟) (1343) مجله پشتون باغ. شماره 3.