زاهد تبریزی و غزل غنایی او

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2009.938

چکیده

میرزا قاسم فرزند میرزا محسن تبریزی معروف به زاهد از سخنوران و شاعران نیمه ی دوم سده ی یازدهم هجری است که در عهد شاه سلیمان صفوی در اصفهان زندگی می­کرده است. تاریخ دقیق ولادت او روشن نیست. نسخه ی خطی کلیات دیوان او شامل: غزلیات، قصاید، رباعیات، مثنوی سفینه النجات و منشآت می باشد. میرزا طاهر نصرآبادی که از معاصران وی بوده شرح حال و آثار او را در تذکره­ی خویش آورده است. از اشعاری که در مدح و منقبت رسول مکرم اسلام به ویژه حضرت مولی الموحدین  علی بن ابی طالب دارد, چنین برمی آید که وی بر مذهب امامیه اثنی عشری بوده است. در غزل هایشیرین و دلنشین­زاهد, رقت احساس، روح­غنایی، مضامین­بلند و روشن، خیال انگیزی­و دیگر ویژگی های سبک­هندی موج می زند. بینش ژرف و تخیل قدرتمند زاهد در آفرینش صور خیال به همراه توان احضار واژگان بلورین و مناسب در یک سلسله تـداعی معانی پر رمز و راز بی نظیر است.
غزل های پخته و سنجیده ی زاهد که با معانی رنگارنگ، مضامین دلاویز و تصاویر شوق انگیز درهم آمیخته است گاهی به یک تابلوی نقاشی و یا یک قطعه­ی موسیقی می ماند. با توجه به این که نسخه های خطی دیوان زاهد تبریزی به جامعه ی ادبی معرفی نشده، این مقاله بر آن است تا زاهد و شعر غنایی او را به دوستداران و پژوهندگان ادب فارسی معرفی نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zahed Tabrizi and his Ghazels

چکیده [English]

Mirza Ghasem, the son of Mirza Mohsen Tabrizi, known as Zahed, was an orator and poet of the second half of the 11th century of Hedjri, who lived in Isfahan in the reign of  Shah Soleiman Safavi. His birthday is not clear.
      His Manuscript anthology includes: Sonnets, Ballads, Quatrains, Masnavi Safinat-Al-nejat, and Menshat.
Mirza Taher Nasrabadi who was among his contemporaries has included his biography and works in his own Tazkare.
     His hymns praising Islam's holy prophet and especially Molalmovahedin, Ali-ibn-Abitaleb, make it clear that he has had Emamieh Asna Ashari (twelve  Imams) as his religion. Sweet and melodic Sonnets of Zahed abound in delicacy, lyric passion, long and clear images and ideas, imagination, and other features of Hendi style. Zahed's deep insight and strong imagination are unique in the creation of visual imagery, as well as in benefiting crystal clear words in a chain of magical ideas.
    Zahed's mature and, reasonable Sonnets which include colorful meanings, sweet ideas, and exciting images sometimes resemble a painting and sometimes a piece of music.  Since the manuscripts of Zahed Tabrizi’s anthology have not been introduced to the sociely of scholars, this article aims to introduce Zahed and his lyrics to the advocators and researchers of Persian literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zahed Tabrizi
  • Ghazels
  • lyric poetry
1- تهرانی، آقا بزرگ (1408ق.) الذریعه الی تصانیف الشیعه. چاپ سوم. قم: مؤسسه ی اسماعیلیان.
2- حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (1371) دیوان غزلیات حافظ. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ نهم. تهران: انتشارات صفی علیشاه.
3- خاقانی، بدیل بن علی (1382) دیوان خاقانی شروانی. به کوشش ضیاء الدین سجادی. چاپ هفتم. تهران: انتشارات زوار.
4- خوشگو، بندربن داس (1959م) سفینه­ی خوشگو. به کوشش عطاءالرحمن کاکوی. پتنه.
5- دولت آبادی، عزیز (1377) سخنوران آذربایجان (از قطران تا شهریار). چاپ اول. تبریز: انتشارات ستوده.
6- زاهد تبریزی، میرزا قاسم (بی تا) دیوان اشعار و کلیات آثار زاهد تبریزی. نســخه ی خطّی شماره ی 4623 کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران.
7- ----------------(بی تا) دیوان زاهد اصفهانی (تبریزی)، نسخه ی خطّی شماره ی 86853 کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی .
8- شیرازی، محمد عارف (بی تا) تذکره ی لطایف الخیال، نسخه ی خطی شماره ی 4325. تهـران: کتابخانه ی ملی ملک.
9-گلچین معانی، احمد (1381) فرهنگ اشعار صائب. چاپ سوم. تهران: انتشارات امیرکبیر
10- نصرآبادی، محمد طاهر (1378) تذکره ی نصرآبادی: مقدمه، تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی. چاپ اول. تهران: انتشارات اساطیر.
11- واله داغستانی، علیقلی (1384) تذکره ی ریاض الشعرا: مقدمه، تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی. چاپ اول. تهران: انتشارات اساطیر.
12- همدانی، عین القضات (1362) نامه های عین القضات همدانی. به اهتمام علینقی منزوی و عفیف عسیران. تهران: انتشارات کتابخانه ی منوچهری و زوار.