تحلیل مناظره با آلات بزم در ساقی‌نامۀ فضولی بغدادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، گروه پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران(نویسنده مسئول)

3 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، دانشگاه تهران، ایران

10.22111/jllr.2025.48406.3246

چکیده

محمدبن سلیمان متخلص به فضولی شاعر شیعۀ سدۀ دهم هجری قمری است که اشعاری به زبان‌های ترکی آذربایجانی و فارسی و عربی سروده. وی معاصر شاه طهماسب صفوی و سلطان مراد، حاکم عثمانی بوده است. اهمیت اصلی فضولی را در عرصۀ ادبیات ترکی قلمداد کرده‌اند. ساقی‌نامۀ وی مشهور به ساقی‌نامۀ هفت جام دربردارندۀ ۳۲۰ بیت و مشتمل است بر یک مقدمه و هفت بخش که مناظره با سازهای نی، دف، عود، طنبور، قانون و در آخر خودِ مطرب را دربرمی‌گیرد. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای ساقی‌نامه را به لحاظ مذهبی، ادبی و هنری به‌ویژه بررسی اصطلاحات مرتبط با موسیقی بررسی می‌کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که موضع‌گیری مذهبی و اجتماعی نسبت به ساز و موسیقی در عصر صفوی چگونه در شخصیت‌بخشی به سازها در ساقی‌نامۀ فضولی بازتاب یافته است. بلاتکلیفی شاعر در بیان رویکردش به آلات موسیقی و نحوۀ تأثیر افکار مذهبی وی دربارۀ موسیقی از نتایج تحلیل موضع کلی او در ساقی‌نامه است. شاعر پس از سیصد بیت در وصف مجلس عیش و عشرت و محفل بزم و طرب، و آن‌همه گفتارهای عارفانه با سازها که هریک آموزه‌ای از قبیل وارستگی و ازخودگذشتگی دارند، از حرمت آلات سخن می‌گوید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Debate with Musical Instruments in Fuzuli Baghdadi's Sāqīnāmah

نویسندگان [English]

  • Sahand Soltandoost 1
  • Mehdi Keshavarz Afshar 2
  • Amir Hossein Davoodvandi 3
1 PhD graduate, Department of Art Research, Tarbiat Modares University, Tehran., Iran
2 Assistant Professor, Department of Art Research, Tarbiat Modares University, , Tehran, Iran
3 PhD Student, Department of History, University of Tehran, Tehran.Iran
چکیده [English]

Muhammad bin Suleyman, known as Fuzuli, was a Shiite poet of the 16th century who composed poems in Azeri Turkish, Persian, and Arabic. He lived during the reign of the Safavid Shah-Tahmasb and the Ottoman Sultan-Murad. Fuzuli's reputation is primarily in the Turkish literature. His well-known work, Sāqīnāmah, includes 320 verses divided into an introduction and seven sections, which contain a debate among musical instruments such as Ney, Daf, Oud, Tanbur, and Qanun, culminating in a talk with the musician himself. The issue of music and its instruments during the Safavid era, the religious and social attitudes towards them, and the presumed character of each instrument at that time are significant topics for research in this piece. Fuzuli's wavering stance on musical instruments and how his religious beliefs influenced his views on music are among the findings of studying Sāqīnāmah. After three hundred verses describing the pleasures of feasting and festivity, along with all the esoteric talks regarding the instruments, each representing a teaching such as righteousness and selflessness, Fuzuli speaks of the prohibition of these instruments. This paper analyzes Sāqīnāmah using a descriptive-analytical approach and library sources, focusing on its literary and artistic aspects, particularly examining its musical terminology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fuzuli Baghdadi
  • Sāqīnāmah
  • Musical Instruments