نگاهی تازه به قصیده ای از هلالی جغتایی استر آبادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاداسلامی ، شهرکرد، ایران.

3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران..

10.22111/jllr.2025.52819.3354

چکیده

هلالی جغتایی از شاعران دهم است، در دیوان تصحیح‌شده‌ی وی تنها چهار قصیده از این شاعر می‌بینیم که برخی از آن‌ها کامل هم نیستند. یکی از این قصاید، قصیده‌ایست که در مدح عبیدالله خان ازبک سروده است. در مورد این قصیده تاکنون دو نظر در کتب تذکره مطرح‌ شده است. در این پژوهش سعی بر آن است که ضمن نقد نظر دو گروه و ارائه‌ی ابیات نویافته‌ که به مدد جُنگ شرف و تذکره‌ی نفایس‌المآثر حاصل شده، نظر گروه نخست مبنی بر سرایش قصیده در مقدم عبیدالله خان نقد شود و این احتمال پیش کشیده شود که این قصیده به شیوه‌ی اعتذار و برای عذرخواهی و رهایی هلالی از مرگ سروده شده است. بدین منظور در پی پاسخ دادن به این دو پرسشیم که: ابیات نویافته‌ی قصیده‌ی مدح عبیدالله خان ازبک چگونه می‌تواند به درک بهتری از قصد شاعر از سرودن قصیده کمک کند؟ و نسبت قصیده‌ی مدح عبیدالله خان با شعر اعتذاری چگونه است؟ در ادامه به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع و اسناد کتابخانه‌ای به معرفی فن اعتذار می‌پردازیم و به سابقه‌ی آن در ادب فارسی اشاراتی می‌‌کنیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A New look at Hilālī Jaghata’ī-ye Esterābādi's Qasides

نویسندگان [English]

  • vahid barzegar ghahfarrokhi 1
  • asghar rezapurian 2
  • mohammad hakim azar 3
1 Department of Persian Language and Literature, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran..
چکیده [English]

Hilālī Jaghata’ī is one of the poets of tenth century AH,
. One of Hilālī’s few known qasidas—frequently mentioned in the tazkeras—is the qasida he composed in praise of ʿUbaydullāh Khān Uzbek.
Two different views regarding this qasida have thus far been proposed in the tazkeras.
This study aims to critique both existing viewpoints and presents new verses—found in the Jung-e Sharaf and the tazkera Nafāʾis al-Maʾāthir—to reassess the first group’s claim that the qasida was composed on the arrival of ʿUbaydullāh Khān. It further proposes the possibility that the poem was in fact composed in the mode of iʿtidhār (poetic apology), intended as a plea for forgiveness and a means for escaping from death.‌
Accordingly, this study tries to address two key questions: How can the newly found verses of the qasida in praise of ʿUbaydullāh Khān Uzbek contribute to a clearer understanding of the poet’s intent? And how does this qasida relate to the tradition of apologetic poetry? Employing a descriptive–analytical method and relying on library sources and documents, the study then introduces the rhetorical technique of iʿtidhār and offers a brief overview of its background in Persian literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hilali Joghtai
  • 10th century poem
  • Sharaf collection