غم و شادی عرفانی و کیفیت آن در دیوان سنایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2013.1028

چکیده

جایگاه غم و شادی به عنوان مهمترین حالات روحی انسان در زندگی او آشکار است. شاعران عارف ایرانی درآثارشان مفصلاً به غم و شادی و انواع و جلوه­های آن پرداخته­اند که با بررسی آن علاوه بر شناخت تفکرآنان درمورد غم و شادی انسان، می­توان به ارائه ی راهکارهایی برای رساندن انسان به شادی های حقیقی و غیرزودگذر پرداخت. سنایی غزنوی به عنوان اولین شاعر عارف ایران، در کلیاتش به تفصیل به انواع غم و شادی پرداخته و غم های محمود (غم هایی که انسان را به شادی می­رساند) و شادی های محمود (حقیقی و بادوام) را از غم های مذموم (غم هایی که در ظاهر با اهمیت هستند اما انسان را دچار شدیدترین اندوه­ها می­کنند) و شادی های مذموم (زودگذر و فریبنده) جدا کرده و مصادیق و موارد هریک را مفصلاً بیان کرده است. در این مقاله با روش تحلیل محتوایی دیوان سنایی به بررسی انواع غم و شادی محمود و مذموم در شعر سنایی می­پردازیم و اندیشه ی وی را درباره ی غم و شادی بیان می­کنیم.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mystical Happiness and Grief and Its Quality in Sanaee's Divan

چکیده [English]

The position of grief and happiness as the most important spiritual features in human life is obvious. According to many philosophers and scholars of the present time, the modern human as a result of getting stuck in the industrial life, suffers from isolation and disappointment.  So, psychologists and scientists are searching for ways to establish balance between the modern human and his disrupted feelings. Iranian mystic poets have paid attention to grief and happiness and different kinds of them as well as their manifestations in their works. We can achieve guidelines for providing durable happiness for humans by studying their works besides knowing their thoughts about the issue of human grief and happiness. Sanaee Qaznavi as the first mystic poet in the Persian literature has spoken about grief and happiness in detail in his works. He divided grief and happiness into two groups:  good grief and happiness, and bad grief and happiness (durable and stable and true happiness, and transient and untrue happiness).                                                                                   
In this essay, we are going to study the various kinds of good and bad happiness and grief in sanaee’s works based on content analysis.        

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sanaee
  • good and bad happiness and grief
  • objectivism
  • love grief
  • mystical
1- قرآن
2- باهنر، مینا، اخلاق معاشرت، قم: دانشکده معارف اسلامی، صص:103-91، 1387.
3- برزگر، محمدرضا، بررسی­غم ­و­شادی از دیدگاه مولانا، فصلنامه مولوی پژوهی، شماره 9، صص: 32-15، 1389.
4- بهبهانی، مرضیه، غم و شادی در مثنوی مولوی، مجله آموزش زبان و ادب فارسی، شماره 69، صص: 34-21، 1387.
5- بهنام فر، محمد، خلیلی، محمود، درد دین و دین ورزی عاشقانه از دیدگاه سنایی، پژوهشنامه ی ادب غنایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 8، شماره 15، صص:52-27، 1389.
6- جوکار،­­­ بهرام،­ رابطه ی­ هدفگرایی­ و ­­شادی، ­فصلنامه علمی ­پژوهشی ­روانشناسی ­دانشگاه ­تبریز،­ سال­دوم، شماره5، صص: 47-32، 1386.
7- خوشدل، محمدرضا، بازگشت از گمراهی،مشهد: آستان قدس رضوی، 1384.
8- رجایی بخارایی، احمد علی، فرهنگ اشعار حافظ، چاپ دوم، تهران: علمی، 1364.
9- زرقانی، مهدی، افقهای شعر و اندیشة سنایی، تهران: روزگار، 1378.
10- سالمیان، غلامرضا، کتاب شناسی توصیفی سنایی، تهران: نشردانشگاهی، 1386.
11- سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم، دیوان، باتصحیح و تعلیقات مدرس رضوی، چاپ ششم، تهران:سنایی، 1385.
12- سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم، حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه، تصحیح و تحشیه مدرس رضوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1368.
13- غزالی، ابوحامد امام محمد، کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: مرکز انتشارات علمی فرهنگی، جلد2، 1361.
14-                         ، احیاء علوم الدین، ترجمه مؤید الدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم، چاپ ششم، تهران: علمی و فرهنگی، 1386.
15-غلامحسین­زاده،غلامحسین،ثنای سنائی،به کوشش مریم حسینی، تهران: دانشگاه الزهرا، 1388.
16- فروزانفر، بدیع الزمان، احادیث مثنوی، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر، 1374.
17- گوهرین، سید صادق، شرح اصطلاحات تصوف، چاپ اول، تهران: زوار، جلد10. 1383.
18- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت: دارالاضواء، جلد 4و3، 1413هـ.ق.
19- مولوی، جلال الدین محمد بلخی، مثنوی، تصحیح و توضیح: محمد استعلامی، دورة 7جلدی، چاپ ششم، تهران: سخن، 1379.
20-                                     ، غزلیات شمس، جلد 1، مقدمه و توضیح محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن، 1387.
21- نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، 1368.
22- یوسفی، غلامحسین، چشمه روشن، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات علمی، 1386.
 Sources:
1- Holy Quran.
2-Bahonar,mina.[Akhlaghe[[[[[moasherat[,[qom:divineجresearches university, pp 91-103. 2009.
3-Barzegar khaleghi, mohammad reza. Consider of grief and happiness in mowlavi, molavi pazhoohi journal, 9th number, pp 15-32. 2011.
4-Behbahani, marzie. grief and happiness in mathnavi mowlavi, amoozeshe zabane farsi journal, 69th number, pp 21-34. 2009.
5-Behnamfar, mohammad. Romantic religious tending in sanayi poetries, lyric literature journal, sistan and baloochestan university, 15th number, pp 27-52. 2001.
6-Jokar, bahram. Relation of objectivism and happiness, psychological journal of Tabriz. 5th num, pp32-47. 2008.
7-Khoshdel, mohammad reza. Bazgasht az gomrahi, mashhad: astane ghods. 2006.
8-Rajayi, ahmad ali.  Farhange ashare Hafiz, Tehran: elmi. 1364.
9-Zarghani, mahdi. Ofoghhaye  sher va andishe sanayi, Tehran: roozegar. 1999.
10-Salemian, gholamreza. Ketabshenasie sanayi, Tehran: nashre daneshgahi. 2008.
11-Sanayi ghaznavi, abolmajd. Divan, Tehran: sanayi. 2007.
12-                                    ,  Hadighatol haghigha va shariatol tarigha, coorrection by modares razavi, tehran: daneshgahe tehran. 1990.
13- shahidi, seyyed jafar. Translation of Nahjol balaghe, Tehran:  amoozeshe enghelab eslami. 1990.
14-Ghazali, aboohamed. Kimiaye saadat, Tehran: elmi va farhangi press. 1982.
15-               . Ehyaye oloome din, translated by mohammad kharazmi, , Tehran: elmi va farhangi press. 2008.
16-Gholamhoseinzade, gholamhosein. Sanaye sanayi, by maryam hoseini, Tehran: alzahra university. 2010.
17-Foroozanfar, badi alzaman. Ahadise mathnavi, Tehran: amirkabir. 1996.
18-Gowharin, seyyed sadegh. Sharhe estelahate tasavvof, Tehran: zavvar. 2004.
19-Majlesi, mohammad bagher. Behar alanvar, bayroot: dar alazva, 3 and 4th vol. 1994.
20-                              . Mathnavi, commentary by mohammad estelami, Tehran: sokhan. 2001.
21-Mowlavi, jalal aldin. Ghazaliate shams, introduction and  commentary by mohammad reza shafiyi, Tehran: sokhan. 2009.
22-Yoosefi, gholamhosein. Cheshmeye rowshan, Tehran: elmi publication, 11th press. 2008.