مضامین قلندرانه در غزلیات عطّار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jllr.2014.1363

چکیده

گاهی در متون عرفانی تضادهایی مشاهده می شود. به این معنا که این متون از سویی تجربه ها و پیام های اخلاقی دارند و از سوی دیگر به تظاهر به آن ها طعنه می زنند. منشأ این پارادوکس را باید در کاربرد مضامین قلندرانه جستجو کرد نه نفی دین و اخلاق و مانند آن ها. این پژوهش در صدد یافتن مضامین قلندرانه در غزلیات فریدالدین عطار نیشابوری از عارفان قرن هفتم است. پژوهش حاضر به دسته بندی غزلیات عطار بر اساس کاربرد مضامین و  اندیشه های قلندرانه در آن ها، بررسی مضامین قلندرانه، هیأت ظاهر و آداب و رسوم قلندران در غزل عطار می پردازد. مضامین قلندرانه در غزلیات عطار عبارتند از: تظاهر به فسق و فساد، حضور دراماکن بدنام، باده نوشی، بی اعتنایی به نام و ننگ، تظاهر به آیین های غیر اسلامی، تعریض به زاهدان و صوفیان، بی اعتنایی به دین، رد مظاهر شریعت و تصوف و فراتر از کفر و ایمان بودن.عطار در غزل خود به آداب و آیین های ظاهری قلندران کمتر اشاره می کند و بیشتر، زیربنای فکری قلندران مانند ترک شریعت مبتنی بر عادت را مطرح     می سازد. قلندر در غزل عطار، شخصیتی آرمانی است که بالاترین مراحل سلوک را طی کرده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Qalandariyyan Themes in Attar’s Lyric Verses

چکیده [English]

Sometimes, we confront paradoxes in Sofi texts; that is, these texts bear some experiences and moral messages, on the one hand, and blame them pretentiously, on the other hand. The origin of this paradox is sought in khalandariyye themes not negating religion, morality, and so on. This study intends to find these kinds of themes in lyric verses of Faridoddin Attar Neyshaburi, the prominent gnostic of the 7th century AH.
The present study tries to sort these lyric verses, on the basis of the usage of kalandariyyan themes and thoughts and investigate the appearance and customs of the Kalandars in Attar’s lyrics.Kalandariyye themes include: showing rebellion and disobedience, attending defamed places, drinking wine, neglecting the name and shame, pretending to do non-Islamic rituals, mocking at the Sofis and the devouts, neglecting the religion, rejecting the symbols of the religion and Sofism and staying beyond the faith and infidelity.In his lyric verses, Attar has little reference to Kalandars’ superficial customs and rituals, but he focuses on the basis of Kalandars’ thoughts, such as abandoning the habitual religion. In Attar’s lyrics, Kalandar is an ideal personality who has traversed the highest levels of conduct.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Faridoddin Attar
  • lyric verses
  • Kalandariyye
1- ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمه‌ی علی موحد، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی،1361.

2- ابن الفوطی، کمال‌الدّین ابوالفضل عبدالرّزاق بن تاج الدّین احمد(دون تاریخ)، مجمعالآداب فی مجمعالالقاب، حقّقه الدکتور مصطفی جواد(دون مکان):مطبوعات مدﻳﺮﻳﮥ احیاء التراث القدیم.

3- استرآبادی، ملا محمّد قاسم بن هندوشاه ‌بن غلامعلی(1290 هـ/1874م) تاریخ فرشته یا گلشن ابراهیمی، چاپ سنگی. نول کشور.

4- حسینی، امیر، قلندرنامه، نسخه‌ی خطی شماره‌ی 3533 کتابخانه‌ی مرکزی دانشگاه تهران.

5- انصاری، عبدالله، رسائل خواجه عبدالله انصاری، تصحیح وحید دستگردی، چاپ سوم، تهران: فروغی،1349.

6- اوشیدری، جهانگیر، دانشنامهی مزدیسنا، چاپ اوّل، تهران: مرکز،1371.

7- حاجی عبدالرّحیم، ارباب الطّریق، نسخه‌ی خطّی شماره 1055 کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی.

8- جامی،عبدالرّحمن بن احمد، نفحات الانس من حضرات القدس، تصحیح مهدی توحیدی‌پور، چاپ دوم، تهران: سعدی،1366.

9- الجلابی الهجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، کشف المحجوب، به تصحیح ژوکوفسکی، چاپ دهم، تهران: طهوری،1387.

10- خوافی، مجد، روضهی خلد، به کوشش حسین خدیو جم، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران،1382.

11- دوبرون، جی‌، تی، پی، قلندریات در شعر عرفانی فارسی از سنایی به بعد، معارف، سال سیزدهم، 1375.

12- رازی، نجم‌الدّین، مرصادالعباد.تصحیح محمد امین ریاحی.تهران: علمی و فرهنگی،1370.

13- زرین‌کوب، عبدالحسین، اهل ملامت و راه قلندر، مجله‌ی دانشکده‌ی ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران، سال بیست و دوم.ش1،1354.

14- سنایی غزنوی، ابوالمجدمجد ودبن آدم، دیوان، به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، چاپ هفتم.تهران: سنایی،1388.

15- سهروردی، شهاب‌الدّین یحیی، عوارف المعارف، ترجمه‌ی ابومنصور بن عبدالمؤمن اصفهانی، به اهتمام قاسم انصاری، چاپ دوم.تهران: علمی و فرهنگی،1374.

16- شفیعی کدکنی، محمدرضا، قلندریّه در تاریخ، چاپ اوّل، تهران: سخن1386.

17- شهروزی، شمس‌الدّین محمد بن ‌محمود، نزهه الارواح و روضه الافراح، ترجمه‌ی مقصود علی تبریزی، به کوشش محمّد تقی دانش پژوه و محمد سرور مولایی، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی،1365.

18- شیروانی، زین‌العابدین، ریاض السیّاحه، چاپ سنگی، اصفهان(بی نا) 1338.

19- عطّار، فریدالدّین، دیوان.تصحیح تقی تفضّلی، چاپ یازدهم، تهران: علمی و فرهنگی،1384.

20- فارسی، خطیب، قلندرنامه، تصحیح حمید زرین کوب، چاپ اوّل، تهران: توس،1362.

21- فخر مدبّر، مبارکشاه محمّدبن منصوربن سعید، آداب الحرب و الشّجاعه، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: اقبال،1346.

22- کاشانی، عزّالدین محمود بن‌علی، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال الدّین همایی، تهران: هما،1376.

23- الکتبی، محمّدبن شاکر، فوات الوفیات، تحقیق الدّکتور احسان عبّاس، بیروت: دارالثّقافه،1974م.

24- مایل هروی، نجیب، نمادهای مغی و ترسایی در شعر عطّار نیشابوری، نامه‌ی فرهنگستان، سال سوم، شماره‌ی 1،1376.

25- واصفی، زین‌الدّین محمود، بدایع الوقایع، به تصحیح الکساندر بالدیرف، مسکو: اداره‌ی نشریّات ادبیات خاور،1961م.

26- همدانی، عین‌القضات، تمهیدات، تصحیح عفیف عیسران، چاپ پنجم، تهران: منوچهری،1377.

Sources

 

1-Al-jullabiجججal-Hojvery,Abulhasanجج Aliج Usman. kashfجججججal-جMahjub. correction by zhukovsky,10th ed., Tehran: Tahouri,2008.

 2-Al-Kotobi,Mohammad ibn Shaker.Favat al-Vafiyat.correction by Ehsan Abbas,Beirut:Dar al-Saghafah,1974.

 

3-Ansari ,Abdullah. Rasael-e khajeh Abdullah Ansari. Correction by Vahid Dastgerdi, 3rd ed.,Tehran:Foroughi,1970.

4-Astarabadi, Molla Mohammad Ghasem ibn Hendushah ibn Gholam Ali. Tarikh-e Freshte or Golshan-e Ebrahimi. Litography, Nvlkshvr, 1874.

5-Attar, Farid ud-Din. Diavn.correction by Taghi Tafazzoli,11 thed., Tehran,Elmi va Farhangi,2005.

6-Doubron,G,T,P.GHalandariyat dar she,re erfani ye farsi az sanai be baad.Maaref,13thyear,1996.

7-Fakhr Modabber,Mobarakshah Mohammad ibn Mansur ibn Saeed.Adab al-Harb va al-SHojaah .correction  by Ahmad Soheili Khansari, Tehran,Eghbal,1967.

8-Farsi,Khatib.GHalandarnamah.correction by Hamid Zarrinkoob ,1sted.,Tehran:Tous,1983.

9-Haji Abd ol-Rahim. Arbab al-Tarigh. Manscript, No 1055 , Parliament of Islamic Rrepublic of Iran Library.

10-Hamadani,Ayn al-Qozat.Tamhidat.correction by Afif Asiran,5th ed.,Tehran:Manouchehri,1998.

11-Hosseini,Amir. GHalandarnama. Manscript, No 3533 Tehran University  Central Library.

12-Ibn al-Futi,Kamal al-Din Abolfazl Abdorrazagh ibn Tajiddin Ahmad. Majma al-Adab fi Majmaa al- Alghab.correction by Mostafa Javad,unkown place,Modiritah Ehya al-Torath al-GHadaim,unknown date.

13-Ibn Batuta.Safarnameh.Translator :Ali Movahed,3rd ed., Tehran: Elmi va Farhangi,1982.

14-Jami,Abd al-Rahman ibn Ahmad. Nafahat-al ons men Hazarat al-GHods.correction by Mahdi Towhidi pour,2nded.,Tehran:Saadi,1987.

15-Kashani,I,ezzeddin Mahmud ibn Ali.Mesbah al-Hedayah va Meftah al-Kefayah.correction by Jalal ad-Din Homai, Tehran, Homa,1997.

16-KHafi, Majd. Rowzeye khold.Edited by Hossein Khadiv Jam 2nd ed., Tehran:Tehran University,2003.

17- Mayel Heravi,Najib.Nomadhaye Moghi va Tarsa dar She,re Attar Neishaburi.Name-ye Farhangestan,1/3,1997.

18-Owshidari, Jahangir. Daneshnameh-ye Mazdiyasna. 1sted., Tehran: Markaz,1992.

19-Razi,Najm al-Din. Mersad al-Ebad .correction by Mohammad Amin Riyahi,Tehran:Elmi va Farhangi,1991.

20-Sanai Ghaznavi,Abul-Majd Majdud ibn Adam. Divan.correction by Mohammad Taghi Modarres Razavi, 7thed.,Tehran:Sanai,2009.

21-Shafi,i Kadkani, Mohammad Reza. GHalandariyyah dar tarikh. 1sted., Tehran:Sokhan,2007.

22-SHahruzi, Shams al-Din Mohamad ibn Mahmud. Nozhat al-Arvah va Rowzah al-Afrah.Translator: Maghsoud Ali Tabrizi,edited by Mohammad Taghi Daneshpajuh and Mohammad Sarvar Mowlai,1st ed., Tehran: Elmi va Farhangi,1986.

23-Shirvani, Zeynalabedin. Riaz al-Siyaha. Litography: Esfahan, unkhown  publication,1959.

24-Suhrawardi, SHahab ad-Din Yahya. Avaref al-Maaref. Translator: Aboumansur ibn Abd al-Momen Esfahani,Edited by GHasem Ansari, 2nded.,Tehran: Elmi va Farhangi,1995.

25-Vasefi, Zaynoddin Mahmud. Badaye al-Vaghaye.correction by Alexander Baldyrf,Moscow, Adabit-e KHavar,1961.

26-Yazici,TahsinI."Kakandar".The Encyclopedia of Islam, prepared by a namber of leading orientalists, printed in the Netherland, 1983.

27-__________."Kakandariy ya".The Encyclopedia of Islam, prepared by a namber of leading orientalists,printed in the netherlands,1983.

 

28-Zarrinkub, Abd al-Hossein. Ahle Malamat va Rahe GHalandar. Literature and Humanity Sciences faculty Journal,Tehran University